1. Giriş
Hazine ve Maliye Bakanlığı (HMB/Bakanlık) tarafından 4620 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı[1] eki Kararın 31’inci maddesine dayanılarak hazırlanan “2022 Yılına Ait Genel Yatırım ve Finansman Programının Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esasların Belirlenmesine Dair Tebliğ”[2] (Tebliğ) ile 4620 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Kararda belirtilen hükümlerin uygulanması amacıyla izlenecek usul ve esaslar ile istenecek bilgi ve belgelerin mahiyeti belirlenmiştir. Bu Tebliğ, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye[3] tabi kamu iktisadi teşebbüsleri ile bağlı ortaklıkları ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanuna[4] tabi olup sermayesinin yüzde 50’sinden fazlası kamuya ait olan işletmeci kuruluşları kapsar. Sermayesinin yüzde 50’sinden fazlası kamuya ait olan veya Anayasanın 165’inci maddesi kapsamında Sayıştay tarafından denetlenen, Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanuna tabi olup sermayesinin yüzde 50’sinden fazlası kamuya ait olan işletmeci kuruluşlar dışında kalan diğer işletmeler, anılan Tebliğin sadece izleme, şeffaflık ve kurumsal verilerin yayımlanmasına dair maddelerine (m.18-20) tabi olup, 09.03.2021 tarihli ve 31418 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu İşletmelerinin Faaliyetlerinin İzlenmesi ve Raporlanmasına Dair Tebliğde yer alan hususlar çerçevesinde hareket ederler.
2. Mali Hükümler, İzleme ve Şeffaflık ile Diğer Hususlar[5]
2.1. İşletme bütçesi
Kamu teşebbüslerince hazırlanacak işletme bütçelerinin, Bakanlıkça kamu teşebbüslerine gönderilen Programda yer alan mali hedef ve tavanlarla uyumlu olması ve işletme bütçelerinde mali hedef ve tavanları oluşturan her bir kaleme detaylı olarak yer verilmesi zorunludur.
2.2. Ticari banka kredileri
Teşebbüsler, finansman ihtiyacının oluşması durumunda öncelikle gelir artırıcı ve gider azaltıcı önlemlere başvurur, etkin işletme sermayesi ve sabit sermaye yönetimi için gerekli tedbirleri alır. Bu tedbirlerin yeterli olmaması durumunda ve zorunlu hallerde, Program çerçevesinde tespit edilen mali büyüklüklerle uyumlu olacak şekilde bankalardan ticari kredi kullanımı dahil diğer finansman yöntemlerine başvurabilir. Ticari banka kredisi kullanımına ilişkin tüm sorumluluk teşebbüs yönetim kuruluna aittir. Bu kapsamda işlem yapılması halinde beş iş günü içinde kredi kullanılan bankanın adı, kullanılan kredinin tutarı, vadesi, faiz oranı, geri ödeme şartları ve toplam banka kredisi tutarına ilişkin bilgiler ile Ticari Banka Kredisi Kullanımı Bilgi Formu teşebbüslerce ilgisine göre Bakanlığa veya ÖİB’ye iletilir.
2.3. Temettü ödemesi ve tahsilatı
Kamu iktisadi teşebbüsleri, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri çerçevesinde Hazineye aktarılması gereken temettü tutarlarını, Temettü Bilgi Formunu doldurarak, 2021 yılı bilançosunun kesinleşmesini müteakip iki hafta içerisinde Bakanlığa bildirir. Kamu iktisadi teşebbüsleri, Hazine ve Maliye Bakanı tarafından 2021 yılı kar beklentisi/gerçekleşmesi ve önceki yıldan kalan temettü borçları dikkate alınarak belirlenen tutarda, bütçe hedefleri dikkate alınarak tespit edilen ve gerektiğinde revize edilebilecek olan ödeme planı doğrultusunda temettü ödemelerini yapar. Kamu iktisadi teşebbüsleri, oluşan dağıtılabilir kar tutarını Bakanlığa borç olarak kaydetmeyip yeni bir talimata kadar sermaye hesaplarında yer alan geçmiş yıl karları hesabında tutar.
2.4. İzleme
Kamu işletmeleri, tabi oldukları mevzuata göre hazırlamakla yükümlü oldukları mali tablolar ile Bakanlıkça hazırlanan diğer tabloları KİVİ sisteminde belirtilen takvime uygun olarak Bakanlığa gönderir. Kamu işletmeleri, Bakanlıkça kendilerine bildirilen kullanıcı adlarını ve şifrelerini kullanarak https://hmportal.hmb.gov.tr/irj/ portal adresinden giriş yaparak, istenilen tabloları doldurur ve söz konusu internet sayfasını her gün ziyaret ederek son gelişmeler, haberler ve duyurulardan haberdar olur. Duyurular, konusuna göre ilgili birimlere iletilir.
Gönderilen tablolarda yer alan diğer kaleminin yüksek olması veya önceki dönem verilerine göre önemli ölçüde değişen kalemler bulunması durumunda, değişimlerin nedeni detaylı bir biçimde açıklanır. Bu açıklamayı içermeyen tablolar eksik kabul edilir ve kamu işletmesi tarafından tablo veya bilgi Bakanlığa iletilmemiş sayılır.
Teşebbüsler fazla çalışma, geçici işçi ve hizmet alımı taleplerini ayrıca resmi yazı ile detaylı gerekçelerini belirterek Bakanlığa sunar. Kamu işletmeleri, aksi bildirilmediği takdirde, söz konusu internet adresi üzerinden doldurdukları diğer tablolar için ilave bir resmi yazı göndermez.
Kamu işletmelerinin internet üzerinden gönderdikleri tabloların en az daire başkanı seviyesinde uygun görülmesi gerekir. İnternet üzerinden gönderilen bu tablolar resmî evrak muamelesi görür ve dönemsel olarak Bakanlıkça tabloların kamu işletmesi kayıtları ile tutarlı olup olmadığı denetlenebilir.
Tüm kamu işletmeleri doğrudan mal ve hizmet üretimiyle ilgili olmayan veya atıl durumda olan gayrimenkullerini tespit eder ve Atıl Gayrimenkul Bilgi Formunu doldurarak 30.06.2022 tarihine kadar Bakanlık ve ilgisine göre ÖİB’ye gönderir. Teşebbüsler tarafından hazırlanan ve/veya teşebbüslerle ilgili olan Cumhurbaşkanlığına gönderilecek mevzuat taslaklarının, gönderimden en az bir hafta önce gerekçeleri ve düzenleyici etki analizi ile birlikte Bakanlığa bildirilmesi zorunludur.
2.5. Kapasite geliştirme
Kamu işletmeleri aylık bazda gerçeğe ve ihtiyaca uygun, düzenli mali ve mali olmayan her türlü tabloları üretebilmek ve söz konusu tabloları, KİVİ sisteminde belirlenen takvime uygun olarak Bakanlığa iletebilmek için muhasebe yönetimi ve bilgi sistemini geliştirir. Kamu işletmeleri ayrıca mali ve mali olmayan diğer konsolide verilerini güvenilir bir şekilde aylık bazda üretecek bir yönetim bilgi sistemi ile bu sistemin gerektirdiği bilgi işlem altyapısını kurmak zorundadır. Kamu işletmelerince mali işler ve muhasebe yönetim sistemlerinin gerektirdiği bilgi işlem altyapılarının iyileştirilmesi ve bu kapsamda geliştirilen kurumsal kaynak planlama projeleri tasarruf tedbirleri dışında tutulur.
2.6. Kurumsal verilerin yayımlanması
Şeffaflığın ve kamuya hesap verilebilirliğin artırılmasını teminen, teşebbüsler 2021 yılı faaliyet raporlarını 31.05.2022 tarihine kadar kendi internet sitelerinde yayımlar. Eğer bu tarihe kadar Sayıştay denetimi tamamlanmamışsa yayımlanan raporda bu husus belirtilir. Söz konusu faaliyet raporları 28.08.2012 tarihli ve 28395 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Şirketlerin Yıllık Faaliyet Raporunun Asgari İçeriğinin Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanır. Teşebbüsler, faaliyette bulundukları sektörleri takip ederek sektör içindeki yerlerini daha iyi analiz edebilmek ve etkin sektörel politikalar geliştirebilmek veya geliştirilmesine yardımcı olabilmek amacıyla, 2021 Yılı Sektör Raporunu hazırlar. Bu raporların 31.05.2022 tarihine kadar basılı bir örneği Bakanlık, ilgili Bakanlık ve ilgisine göre ÖİB’ye gönderilir. Söz konusu sektör raporları asgari aşağıdaki konuları içerir:
a) Dünyada sektörün görünümü.
b) Türkiye’de sektörün görünümü.
c) Teşebbüsün sektör içindeki yeri.
ç) Teşebbüsün yerli ve uluslararası rakipleriyle veya benzer faaliyet gösteren kuruluşlarla karşılaştırılması.
2.7. Bağlı ortaklıklar, iştirakler ve yatırımlar
Yurt dışı bağlı ortaklığı ve iştiraki bulunan teşebbüsler, bu şirketlerin tabi oldukları ülke mevzuatına (Türkiye’deki mevzuatla anılan ülke mevzuatı arasındaki farkları belirten bir notla birlikte ya da Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına göre) veya Türkiye’deki mevzuata uygun hazırlanmış 2020 ve 2021 yıllarına ait;
a) Bilançolarını,
b) Gelir tablolarını,
c) Nakit akış tablolarını,
ç) Özsermaye değişim tablolarını ve
d) Kar dağıtım tablolarını
31.05.2022 tarihine kadar Bakanlığa iletir. Teşebbüsler yurt dışı ve yurt içi bağlı ortaklıklarına veya iştiraklerine sermaye mahiyetinde ödeme yaptıklarında ve/veya ilgili mevzuatı çerçevesinde borç verme durumunda beş iş günü içerisinde Bakanlığa ve ilgisine göre ÖİB’ye bilgi verir.
3. Sonuç
HMB’nin yukarıda yer alan düzenlemesi ile birlikte, KİT’ler bakımından önemli bazı yeniliklerin getirildiği anlaşılmaktadır. Bu yenilikler özetle şöyledir:
- KİT’lerce hazırlanacak işletme bütçelerinde mali hedef ve tavanları oluşturan her bir kaleme ayrıntılı olarak yer verilmesi zorunlu olacaktır.
- KİT’ler, finansman ihtiyacının oluşması durumunda zorunlu hallerde, program çerçevesinde tespit edilen mali büyüklüklerle uyumlu olacak şekilde bankalardan ticari kredi kullanımı dahil diğer finansman yöntemlerine başvurabilecek; ticari banka kredisi kullanımına ilişkin tüm sorumluluk teşebbüs yönetim kuruluna ait olacaktır.
- KİT’ler 2021 yılı kar beklentisi/gerçekleşmesi ve önceki yıldan kalan temettü borçları dikkate alınarak belirlenen tutarda, bütçe hedefleri doğrultusunda tespit edilen ve gerektiğinde revize edilebilecek olan ödeme planı minvalinde temettü ödemelerini yapacaklardır.
- Şeffaflığın ve kamuya hesap verilebilirliğin artırılması amacıyla KİT’ler, 2021 yılı faaliyet raporlarını 31 Mayıs 2022 tarihine kadar kendi internet sitelerinde yayımlayacaklardır.
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
[1] Cumhurbaşkanı Kararı, Karar Numarası: 4620, Karar Tarihi: 14.10.2021, RG 15.10.2021/31629
[2] 2022 Yılına Ait Genel Yatırım ve Finansman Programının Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esasların Belirlenmesine Dair Tebliğ, RG 07.12.2021/31682
Tebliğ’deki;
– Bağlı ortaklık: 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 58’inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında kurulanlar hariç olmak üzere sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamu iktisadi teşebbüsüne ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketleri,
– Kamu iktisadi teşebbüsü: 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi iktisadi devlet teşekkülü ile kamu iktisadi kuruluşlarını,
– Kamu işletmesi: 1 inci madde kapsamına giren işletmeleri,
– KİVİ sistemi: Kamu işletmeleri veri izleme sistemini,
– Kuruluş: 4046 sayılı Kanuna tabi olup sermayesinin yüzde 50’sinden fazlası kamuya ait olan özelleştirme kapsam ve programındaki işletmeci teşebbüsleri,
– ÖİB: Özelleştirme İdaresi Başkanlığını,
– Program: 4620 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Kararın ekinde yer alan tablodaki mali büyüklükler ile Bakanlık tarafından bu büyüklükler dikkate alınarak teşebbüslere gönderilen 2022 yılı mali hedeflerini,
ifade eder.
[3] Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, Kararname Numarası: 233, Kararname Tarihi: 08.06.1984, RG 18.06.1984/18435 (Mükerrer)
[4] Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun, Kanun Numarası: 4046, Kanun Tarihi: 24.11.1994, RG 27.11.1994/22124
[5] Bu hükümler 01.01.2022 tarihinde yürürlüğe girecektir.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.