Kitle Fonlamasına İlişkin Bazı Küresel İstatistikler*

Bilindiği üzere, ülkemiz hukukunda kitle fonlamasına ilişkin usul ve esaslar 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’na (SPKn) eklenen 35/A maddesine dayanılarak hazırlanan “Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği” (III-35/A.1) ile belirlenmiş ve anılan Tebliğ 03.10.2019 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Paya dayalı modelin hayata geçmesini müteakip 25.02.2020 tarihinde SPKn’nun 35/A maddesinde yapılan değişiklik çerçevesinde bu defa borçlanmaya dayalı kitle fonlaması modeline ilişkin usul ve esasların belirlenmesi gerekmiştir. Ayrıca, paya dayalı kitle fonlaması ile ilgili olarak uygulamada ortaya çıkan durumlar da dikkate alınarak, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği revize edilmiş ve hazırlanan “Kitle Fonlaması Tebliği” (III-35/A.2) (Tebliğ) 27.10.2021 tarihli ve 31641 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve söz konusu Tebliğ ile Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği (III-35/A.1) yürürlükten kaldırılmıştır^[1].

Diğer yandan, kitle fonlaması günümüz dünyasında küresel ölçekte süregelen bir fenomen (görüngü) durumunda olup, küçük ölçekli bu finansman modeline ilişkin önemli de bir istatistik oluşmuştur. Aşağıdaki çalışmanın dayandığı kaynağa göre, yazımızda yer alan istatistiklerin Ernst&Young, Statista, Crowdfund Capital Advisors, Fundly, Crowd Data Center, Research and Markets, FNF Research, Kickstarter ve GoFundMe’den temin edildiği anlaşılmaktadır.

1. İstatistiklerin Özeti

• Küresel kitle fonlaması pazar büyüklüğü (global crowdfunding market size) 2018 itibarıyla 84 milyar Amerikan doları (Dolar) idi. 2021 yılında bunun 114 milyar dolara ulaşması beklenmektedir.
• Kuzey Amerika’daki kitle fonlaması projeleri yılda 17,2 milyar dolar kazanıyor.
• Tüm kitle fonlaması operasyonlarının (crowdfunding operations) ancak dörtte birinden daha azı (%22,9) başarılı olabiliyor.
• Başarılı kitle fonlaması kampanyaları (crowdfunding campaigns) ortalama 33.430 dolar toplayabiliyor.
• Kitle fonlaması yatırımlarının (crowdfunding investments) %40’ı iş ve girişimciliğe (business and entrepreneurship) odaklanırken, %20’si toplumsal nedenlere (social causes) odaklanıyor.
• Amerikalıların üçte birinden fazlası (%36) kitle fonlamasına aşina değildir.
• Kitle fonlaması pazarının küresel büyümesinin, 2020 ve 2025 yılları arasında %16’lık bir CAGR’yi [Compound Annual Growth Rate (yıllık birleşik büyüme oranı)] sürdürmesi beklenmektedir.
• Kitle fonlaması bağışlarının %17’si mobil cihazlarda yapılıyor.
• Kickstarter’da başarıyla finanse edilen 185.400’den fazla proje var.
• GoFundMe, şimdiye kadar dünya çapında (worldwide) 120 milyondan fazla bağıştan (donations) 9 milyar dolardan fazla para topladı.

2. Kitle Fonlamasına İlişkin Küresel İstatistikler

• Küresel kitle fonlaması pazar büyüklüğü 2018 itibarıyla 84 milyar dolardı ve 2021 yılında bunun 114 milyar dolara ulaşması beklenmektedir.
• Küresel kitle fonlaması pazar payında (global crowdfunding market share); ABD (%42), Birleşik Krallık (%11) ve Kanada (%5) liderdir.
• Statista’ya göre, Kuzey Amerika’daki kitle fonlaması projeleri yılda 17,2 milyar dolar kazanır.
• Kitle fonlaması yatırımlarının %40’ı iş ve girişimciliğe odaklı iken, %20’si toplumsal odaklıdır.
• Kitle fonlamasında küresel işlem değerinin 2020’de 940,9 milyon dolar civarında ulaştığı tahmin edilmektedir.
• Düzenlemeye tabi kitle fonlaması (regulation crowdfunding), 2016 ve 2020 yılları arasında ABD’de 367 milyon doları aştı.

– Kitle Fonlaması Kampanya İstatistikleri

Her iyi kitle fonlaması çabasının özü, iyi düşünülmüş ve gerçekleştirilmiş bir kampanyaya (well-thought-out and realized campaign) dayanır. Doğru kitle fonlaması pazarlaması (proper crowdfund marketing) halen her şeyi değiştirebilir: tüm kampanyaların dörtte üçünden fazlası gerekli finansmanı sağlayamıyor. Bununla birlikte, bunu yapanların çoğu, onu büyük ölçüde aşar.

Yalnızca 2019’da altı milyondan fazla kampanyayla, kitle fonlaması bağışçılarını (crowdfunding donors) hem çekmeyi hem de elde tutmayı yönetmek, hem kitle fonlaması şirketleri hem de bireyler (individuals) için önemli bir zorluktur.

En başarılı kitle fonlaması kampanyaları, kar amacı gütmeyen amaçlar (organized for nonprofit causes) için düzenlenen kampanyaları olup, bunlar sektör ortalamasına kıyasla neredeyse iki kat daha fazla fon üretiyorlar. Kitle fonlaması kaynaklarını çeşitlendirmek ve insanların inanabileceği bir amaca sahip olmak başarının anahtarıdır.

• 2019 boyunca dünya çapında 6 milyonun üzerinde kitle fonlaması kampanyası (6.455.080) düzenlendi.
• Tüm kitle fonlaması operasyonlarının dörtte birinden daha azı (%22,9) başarılı olabildi.
• Başarılı kitle fonlaması kampanyaları ortalama 33.430 dolar topluyor.
• Kitle fonlamasına ilişkin istatistikler, tam olarak finanse edilen bir projede ortalama 106 doların rehin olduğunu gösterir.
• Tipik bir kitle fonlaması kampanyası 5.270 dolar kazanır.
• Kar amacı gütmeyen kuruluşlar için kitle fonlaması, çok daha başarılı olma eğiliminde olup, ortalama 9.237 dolar bağış toplar.
• Başarılı kitle fonlaması kampanyalarının yaklaşık dörtte üçü (%78) fonlama hedeflerini aşabilir.
• Başarılı bir kitle fonlaması kampanyasının ortalama 316 destekçisi varken; bu, küresel ortalama sadece 92’dir.

– Küresel Kitle Fonlaması Trendleri

Başarılı bir kitle fonlaması kampanyası başlatmak, başarısının anahtarıdır. Çoğu başarılı kitle fonlaması projesi, iyi bir başlangıç konuşmasıyla potansiyel destekçilerinin çoğunluğunun dikkatini çekme eğilimindedir. İnsanların dikkat süreleri kısa eğilimlidir ve destekçilerin düzenli olarak güncel tutulması ve onlarla etkileşimde bulunulması önemlidir.

Kitle fonlaması destekçilerinin çoğu (most crowdfunding backers) genç insanlardır; bu nedenle çok sayıda kişisel video ve resim materyali kullanan ilgi çekici ve kişisel içerik oluşturmak, hedef kitlenin ilgisini çekmenin ve elde tutmanın önemli bir yoludur.

Kitle fonlamasının başarı oranları (crowdfunding success rates), genellikle sadık, tekrar eden destekçilere sahip olmanın yanı sıra, fon son tarihleri yaklaşmaya başladığında büyük son dakika hamleleri (last-minute pushes) yapmaya bağlıdır. Pek çok destekçi genellikle bir fikirden hoşlanma eğilimli olup; ancak bunlar, projenin nasıl geliştiğini görene kadar yatırım yapmaktan kaçınır.

• Kitle fonlaması ile ilgili istatistikler, fonların %42’sinin bir bağış toplama kampanyasının (fundraising campaign) ilk ve son üç gününde toplandığını gösteriyor.
• Ocak 2014 ile Temmuz 2020 arasında kitle fonlaması projelerine 7,2 milyar doların üzerinde bir taahhütte bulunuldu.
• Amerikalıların üçte birinden fazlası (%36) kitle fonlamasına aşina (unfamiliar) durumda değildir.
• Kitle fonlaması bağışlarının %17’si mobil cihazlarda (mobile devices) yapılmaktadır.
• Görüntüleri ve videoları kullanan kitle fonlaması sürücüleri (crowdfunding drives), %105 daha fazla fon sağlar.
• Ortalama kitle fonlaması bağışçısı 24 ila 35 yaşları arasındadır.
• Kar amacı gütmeyen kitle fonlaması platformlarına bağış yapanların %28’i kampanyaya tekrar bağışta bulunmaktadır.

– Kitle Fonlaması Büyüme İstatistikleri

Büyüme hızı son birkaç yılda biraz yavaşlamış olsa da, kitle fonlaması, endüstri daha da büyüdükçe hala sürekli iyileşme belirtileri (signs of constant improvement) göstermektedir.

Kitle fonlaması fonlarının genel yapısı ve dağılımı (overall structure and distribution of crowdfunding funds) açısından işlerin nasıl değiştiği özellikle not edilmelidir. 2016 yılında, kredi piyasası tüm sektörün %70’ini oluşturdu. Bununla birlikte, son dört yılın öz sermaye kitle fonlaması istatistikleri, işlerin yavaş yavaş değiştiğini göstermektedir.

Açık olmak gerekirse, endüstri hala öncelikli olarak kredi verme segmenti (lending segment) etrafında dönmektedir. Bununla birlikte, öz sermaye kitle fonlaması şu anda üç kattan daha hızlı büyümekte olup, bundan 10 yıl sonra nerede olunduğunu görmek ilginç olacaktır.

• Kitle fonlaması pazarının küresel büyümesinin, 2020 ve 2025 yılları arasında yıllık %16’lık bir bileşik büyüme oranında gerçekleşmesi beklenmektedir.
• Statista’nın kitle fonlaması verilerine (crowdfunding data) göre, kitle fonlaması işlemlerinin değeri %5,8’lik bir CAGR’de 2024 yılına kadar tahmini 1.180,5 milyon dolara yükselecektir.
• Gayrimenkul kitle fonlamasının (real estate crowdfunding) 2021 yılına kadar 9 milyar dolara çıkması beklenmektedir.
• Hisse senedi kitle fonlaması (equity crowdfunding), 2016 ve 2021 yılları arasında öngörülen %33,9’luk bir CAGR ile en hızlı büyüyen kitle fonlaması dalıdır (fastest-growing branch of crowdfunding).

– Gayrimenkul Kitle Fonlaması İstatistikleri

Gayrimenkul, büyüme söz konusu olduğunda, küresel kitle fonlaması pazarının en tutarlı bölümlerinden biridir. Ortalama yatırım getirilerinin (average investment returns) %10’dan küçük olmamasıyla, endüstrinin önünde sağlam bir geleceğe sahip olması şaşırtıcı değildir. 2018’de kitle fonlaması yapılan emlak piyasası yatırımlarının neredeyse üçte ikisi ile Amerika, endüstrinin çoğunluğunu (majority of the industry) yönetir ve ABD ve Kanada en büyük pazarlardır. Ancak büyüme açısından, kitle fonlaması istatistikleri Avrupa Birliği (AB) ve diğer Avrupa ülkelerini en hızlı büyüyen oyuncular olarak göstermektedir. Her ne kadar konut amaçlı gayrimenkul yatırımları (residential property investment) piyasaya hakim olsa da, uzmanlar büyüyen ticari sektörü (growing commercial sector) desteklemeye hazır yatırımcılar için gelecekte kazançlı (lucrative) öngörmektedir.

• Küresel kitle fonlaması emlak piyasasının 2020’de 8,3 milyar dolara ulaşacağı tahmin edilmektedir.
• 2018 itibarıyla 6 milyar dolarlık kitle fonlaması yatırımıyla Amerika, gayrimenkul yatırım pazarında lider oyuncudur. Şu anda, kitle fonlaması yapılan tüm gayrimenkul yatırımlarının %50’sinden fazlasını konut mülkleri (residential properties) oluşturmaktadır.

– Kickstarter İstatistikleri

2009’daki ilk çıkışından bu yana Kickstarter, dünyadaki çoğu sanatçı ve içerik yaratıcısı için tercih edilen kitle fonlaması platformu olagelmiştir. Toplam 5 milyar doların üzerinde toplanan fon ve dünya çapında yaklaşık 20 milyon kişiye ulaşan bir destekçi tabanı ile yıllar içinde hemen hemen kendi başına bir ekonomi haline geldiği söylenebilir. Ayrıca, sektör ortalamasından biraz daha iyi kampanyaların yaklaşık %40’ının finansman hedeflerine ulaşması veya bu hedefleri aşması ile proje başarısı olan bir platformdur. Toplanan para açısından en iyi kitle fonlaması kampanyaları şüphesiz video oyunlarıyla ilgili olanlardır. Bu platform, film yapımcıları ve video yaratıcıları tarafından en yaygın olarak kullanılan bir platformdur. Öte yandan, dansla ilgili çok az proje olsa da, destekçilerle ortalamanın üzerinde bir performans gösterme eğilimindedirler.

• Ağustos 2020 itibarıyla Kickstarter projelerine 5,15 milyar dolar taahhüt edilmiştir.
• Kickstarter’ın 18 milyondan fazla destekçisi ve yaklaşık 64 milyon toplam taahhüdü vardır. Şirketin resmi kitle fonlaması istatistiklerine göre, Kickstarter’da 185.400’den fazla başarıyla finanse edilen proje bulunmaktadır.
• Kickstarter’da başarıyla finanse edilen projelerin çoğu bin ila on bin dolar arasındadır. 300.000’den fazla proje -304.286- Kickstarter’da başarısız olmuştur.
• Kickstarter projelerinin üçte birinden fazlası başarıyla finanse edilir (%37,86).
• Toplam 1,34 milyar dolarlık yatırımla video oyunları, Kickstarter’daki en büyük gelir üreticileridir.
• Başlatılan 75.000 projeyle, film ve video alanında en üretken (most prolific) Kickstarter kategorisidir.
• Dans, projelerin beşte üçünden fazlasının (%61) tamamen finanse edildiği en başarılı Kickstarter kategorisidir.

– GoFundMe İstatistikleri

Kitle fonlaması endüstrisinin bir başka oyuncusu olan GoFundMe, Kkickstarter’a göre farklı bir yaklaşım getirir. İnsanların kutlamalardan beklenmedik trajediler (unexpected tragedies) ve hastalıklar (illnesses), kazalar (accidents) veya doğal afetler (natural calamities) gibi zorluklarla (hardships) başa çıkmaya kadar her türlü yaşam olayı için para toplamasına olanak tanır. GoFundMe’nin kitle fonlaması endüstrisi raporu, şirketin Kickstarter’ın sahip olduğu parayı neredeyse iki katına çıkarmasına rağmen, bağışların çoğunun oldukça küçük olma eğiliminde olduğunu gösterir. Bunun yerine, önceki istatistiklerin de gösterdiği gibi, birçok kampanyanın kar amacı gütmeyen doğası, diğer platformların çoğunun umabileceğinden çok daha fazla insanı kendine çekmektedir.

• GoFundMe, şimdiye kadar dünya çapında 120+ milyon bağıştan 9 milyar doların üzerinde para toplamıştır.
• GoFundMe’deki tüm bağışların %40’ı 50 doların altındadır.

* Bu derlemede yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Derlemedeki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir. [Bu derlemenin İngilizce orijinal kaynağı için lütfen bkz. 40+ Crucial Crowdfunding Stats in 2021, Ivan Stevanovic, January 06,2021, < https://www.smallbizgenius.net/by-the-numbers/crowdfunding-stats/#gref > erişim tarihi 16 Şubat 2022]

[1] Ülkemizdeki kitle fonlaması düzenlemeleri ve kitle fonlaması için lütfen bkz. Yavuz AKBULAK, Kitle Fonlaması, Legal Hukuk Dergisi (2016), 14(165); Yavuz AKBULAK, Kitle Fonlaması Düzenlemesinde Son Durum, Legal Blog, 01 Kasım 2021, < https://legal.com.tr/blog/genel/kitle-fonlamasi-duzenlemesinde-son-durum/ > erişim tarihi 16 Şubat 2022; Yavuz AKBULAK, Borçlanmaya Dayalı Kitle Fonlaması Faaliyetine Dair SPK Tebliğ Taslağındaki Düzenlemeler, Legal Blog, 31 Ağustos 2021, < https://legal.com.tr/blog/genel/borclanmaya-dayali-kitle-fonlamasi-faaliyetine-dair-spk-teblig-taslagindaki-duzenlemeler/ > erişim tarihi 16 Şubat 2022

Yavuz Akbulak

Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.