KOBİ’lerin Sınıflandırılmasında Son Durum*

1. Giriş

Ülkemizde Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ) “Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin Tanımı, Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelik”^[1] (KOBİ Yönetmeliği) ile düzenlenmiş bulunmaktadır^[2].

5315 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı^[3] ile “Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin Tanımı, Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”in yürürlüğe konulmasına karar verilmiştir.

Bu düzenlemenin amacı; küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin tanımına, niteliklerine ve sınıflandırılmasına ilişkin esasların belirlenmesi ve bu tanım ve esasların tüm kurum ve kuruluşların uygulamalarında esas alınmasını sağlamaktır.

Burada bazı kavramların açıklığa kavuşturulmasında yarar bulunmaktadır. Şöyle ki, KOBİ uygulamasında;

• İşletme: Yasal statüsü ne olursa olsun, bir veya birden çok gerçek veya tüzel kişiye ait olup bir ekonomik faaliyette bulunan birimleri veya girişimleri,
• KOBİ: 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 250 milyon Türk Lirasını^[4] aşmayan ve KOBİ Yönetmeliğinde mikro işletme, küçük işletme ve orta büyüklükteki işletme olarak sınıflandırılan ekonomik birimleri veya girişimleri,
• Mali bilanço: Bir işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren mali tabloyu,
• Net satış hasılatı: Bir işletmenin brüt satışlarından satış iskontoları ve iadeleri ile diğer indirimlerin düşülmesi sonucu bulunan tutarı,
• Yıllık iş birimi (YİB): Bir yıl boyunca tam zamanlı olarak işletmede veya işletme adına çalışan bir kişiyi

ifade etmektedir.

Yukarıda yer alan tanıma bakıldığında, bir işletmenin KOBİ tanımına girebilmesi için;

veya

ölçütlerinin getirildiği anlaşılmaktadır.

Buna göre, hali hazır durumda 250’den az çalışanı ve 250 milyon TL tutarında yıllık net satış hasılatı olan ya da 250’den az çalışanı ve 250 milyon TL tutarında mali bilançosu, yani aktif toplamı olan işletmeler, KOBİ kapsamında değerlendirilmektedir.

2. KOBİ’lerin Sınıflandırılması

KOBİ’ler aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır:

i) Mikro işletme: 10 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 5 milyon Türk Lirasını^[5] aşmayan işletmelerdir.

ii) Küçük işletme: 50 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 50 milyon Türk Lirasını^[6] aşmayan işletmelerdir.

iii) Orta büyüklükteki işletme: 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 250 milyon Türk Lirasını^[7] aşmayan işletmelerdir.

Öte yandan, hesaplarının kapanış tarihinde, işletme sınıfları ve KOBİ vasfı belirlenirken dikkate alınan ölçütlerden herhangi birini, birbirini takip eden iki hesap döneminde de kaybeden veya aşan işletmeler sınıf değiştirir veya KOBİ vasfını kaybeder. Hesapların kapanış tarihindeki veriler esas alınarak sınıf değiştirme veya KOBİ vasfını kaybetme tarihleri, verilerin temini süresine bağlı olarak destek sağlayan kuruluşlarca farklı belirlenebilir.

3. İşletme Türleri

KOBİ’ler, çalışan sayıları veya mali bilgilerinin tespitine yönelik olarak; diğer işletmeler ile olan sermaye veya oy hakkı ilişkilerine göre bağımsız işletmeler, ortak işletmeler ve bağlı işletmeler olmak üzere üçe ayrılır.

3.1. Bağımsız işletme

Gerçek veya tüzel kişilerin sahip olduğu ve KOBİ Yönetmeliğine göre ortak veya bağlı işletme sayılmayan bir işletme;

a) Başka bir işletmenin %25 veya daha fazlasına sahip değilse,

b) Herhangi bir tüzel kişi veya kamu kurum ve kuruluşu veya birkaç bağlı işletme tek başına veya müştereken bu işletmenin %25 veya daha fazla hissesine sahip değilse,

c) Konsolide edilmiş hesaplar düzenlemiyorsa ve konsolide hesaplar düzenleyen başka bir işletmenin hesaplarında yer almıyorsa ve bu nedenle bağlı bir işletme değilse,

bağımsız işletme kabul edilir.

3.2. Ortak işletme

Bir işletmenin tek başına veya bağlı işletmeleriyle birlikte hakim etki yaratmayacak şekilde, başka bir işletmenin oy hakları veya sermayesinin %25 ve fazlasına ve yüzde ellisi ve daha azına sahip olması yahut kendisinin oy hakları veya sermayesinin %25 ve fazlasına ve yüzde ellisi ve daha azına başka bir işletmenin hakim etki yaratmayacak şekilde sahip olması durumunda bunlar ortak işletme sayılır. Sermaye ve oy hakları payından yüksek olan esas alınır.

Burada belirtilen %25 oranı;

• Üniversiteler, üniversitelerin kurduğu vakıflar ve kar amacı gütmeyen araştırma merkezleri,
• Bölgesel kalkınma fonları da dahil kurumsal yatırımcılar,
• Yıllık bütçesi 25 milyon Türk Lirasından az olan veya nüfusu 5.000’den az olan yerlerdeki belde belediyeleri dahil belediyeler ve köy tüzel kişilikleri

tarafından aşılsa bile bu işletme bağlı işletme ilişkilerine sahip olmaması şartıyla bağımsız işletme sayılır.

Kamu yatırım şirketleri, girişim sermayesi yatırım ortaklıkları ve bir işletmedeki toplam yatırımları, 8 milyon Türk Lirasını aşmamak şartıyla kendi fonlarını borsaya kote edilmemiş işletmelere yatıran ve düzenli olarak risk sermayesi yatırımlarında bulunan gerçek kişiler veya kişi grupları, yukarıda belirtilen %25 oranını aşsa bile bağlı işletme ilişkisine bakılmaksızın bağımsız işletme sayılır.

3.3. Bağlı işletme

Bir işletme;

• Başka bir işletmenin sermaye veya oy haklarının çoğunluğuna sahip olma,
• Başka bir işletmenin yönetim, yürütme veya denetim kurulu üyelerinin çoğunluğunu atama veya azletme yetkisine sahip olma,
• Başka bir işletmenin hissedarı veya ortağı olup, bu işletmenin diğer hissedarları veya ortaklarıyla yaptığı anlaşma ile bunların oy haklarının çoğunluğunu tek başına kontrol etme hakkına sahip olma

şartlarından en az birini taşıması halinde, bu işletmelerden birincisi hakim, diğeri ise bağlı işletmedir. KOBİ Yönetmeliği kapsamında, hakim işletmeye bağlı işletmeye ilişkin hükümler uygulanır.

Yukarıda (3.2.)’de sayılan yatırımcıların; hissedarlık hakları saklı kalmak kaydıyla, söz konusu şirketlerin yönetiminde doğrudan veya dolaylı olarak yer almaması halinde, hiçbir hakim etkinin olmadığı kabul edilir ve bu işletmeler bağımsız işletme sayılır. Ancak söz konusu yatırımcıların bir veya birden fazla işletme ile bağlı işletme ilişkilerinden herhangi birine sahip olması durumunda bunlar bağlı işletme sayılır.

3.4. Kamu kontrolündeki işletmeler

Bir işletmenin, sermayesinin veya oy haklarının %25 veya fazlasına doğrudan veya dolaylı olarak müştereken veya tek başına, yukarıda (3.2.)’de sayılan yatırımcılar dışında bir veya birden fazla kamu kurum veya kuruluşu ile bu niteliği haiz olan kurum ve kuruluşların kontrolünde olması halinde, bu işletme KOBİ sayılmaz.

Diğer taraftan, herhangi bir destek programına başvuran işletmeler, bağımsız işletme, ortak işletme ve bağlı işletme olarak işbu yazının ‘2’ no.lu bölümde belirtilen eşik değerler ile ilgili verileri içeren statü beyanında bulunabilirler. Sermayenin kime ait olduğunun tam olarak belirlenemeyecek şekilde dağılmış olduğu ve bu işletmede, bir işletme veya birbirine bağlı işletmelerce müştereken %25 veya daha fazla sermaye hissesine sahip olunmadığının beyan edilebildiği durumlarda, işletme statü beyanında bulunabilir. Bu beyanlar, kanunların izin verdiği kontrol ve incelemeler saklı kalmak kaydıyla ilgili kuruma yapılır.

4. Sonuç

5315 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla, Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin Tanımı Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelik’te değişiklik yapılarak KOBİ’lerin sınıflandırılmasına ilişkin parasal sınırlar yeniden belirlenmiş ve böylece kapsam genişletilmiştir.

Buna göre, mikro işletme için 3 milyon Türk lirası olan hasılat veya mali bilanço üst sınırı 5 milyon Türk lirasına; hasılat veya mali bilanço üst sınırı küçük işletmelerde 25 milyon Türk lirasından 50 milyon Türk lirasına, orta büyüklükteki işletmelerde ise 125 milyon Türk lirasından 250 milyon Türk lirasına çıkarılmıştır. Bu işletmelerdeki çalışan sayısı sınırlarında herhangi bir değişiklik yapılmamış olup; halihazırdaki düzenleme uyarınca, mikro işletmelerde 10, küçük işletmelerde 50, orta işletmelerde ise 250 kişilik çalışan sınırı bulunmaktadır.

* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir. İşbu yazı, 18.03.2022 tarihi itibarıyla geçerli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

[1] KOBİ Yönetmeliği, 19.10.2005 tarihli ve 2005/9617 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına (BKK) dayanmakta olup, 18.11.2005 tarihli ve 25997 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış ve sırasıyla; 10.09.2012 tarihli ve 2012/3834 sayılı ve 30.04.2018 tarihli ve 2018/11828 sayılı BKK’lar ile bazı maddelerinde değişiklikler yapılmıştır. KOBİ Yönetmeliği 08.06.2011 tarihli ve 27958 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 03.06.2011 tarihli ve 635 sayılı Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 28’inci maddesine dayanılarak hazırlanmış, ancak 18.03.2022 tarihli ve 31782 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5315 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının 1’nci maddesi ile KOBİ Yönetmeliğinin 3’üncü maddesinin birinci fıkrası “Bu Yönetmelik 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 407’nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.” şeklinde değiştirilmiştir.

[2] Ayrıntılı bilgi için lütfen bkz. Yavuz AKBULAK, KOBİ Tanımı, Nitelikleri Ve Sınıflandırılmasında Son Durum, Legal Hukuk Dergisi (2018), 16(188)

[3] Cumhurbaşkanı Kararı (KOBİ Tanımı, Nitelikleri ve Sınıflandırılması), Karar Sayısı: 5315, Karar Tarihi: 17.03.2022, RG 18.03.2022/31782 [Söz konusu Cumhurbaşkanı Kararı ile KOBİ Yönetmeliğinde yer alan “Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı” ibaresi “Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı” şeklinde; “Bakanlar Kurulu” ibaresi ise “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.] < https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/03/20220318-11.pdf >

[4] Bu tutar 18.03.2022 tarihli ve 31782 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5315 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile getirilmiştir (değişmeden önceki tutar 125 milyon TL).

[5] Bu tutar, 18.03.2022 tarihli ve 31782 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5315 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile getirilmiştir (değişmeden önceki tutar 3 milyon TL).

[6] Bu tutar, 18.03.2022 tarihli ve 31782 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5315 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile getirilmiştir (değişmeden önceki tutar 25 milyon TL).

[7] Bu tutar, 18.03.2022 tarihli ve 31782 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5315 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile getirilmiştir (değişmeden önceki tutar 125 milyon TL).

Yavuz Akbulak

Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.