“Gafil gezme şaşkın bir gün ölürsün
Dünya kadar malın olsa ne fayda
(…)
Kurtulmazsın Azrail’in elinden
Türlü türlü yolun olsa ne fayda
(…)
Sen söylersin söz içinde sözün var
Çalarsın çırparsın oğlun kızın var
Şu dünyada üç beş arşın bezin var
Tüm bedesten senin olsa ne fayda”
Kul Himmet (Anadolu ereni; XVI. yüzyılın ikinci yarısı ile XVII. yüzyılın ilk yarısında yaşadığı öngörülmekte)
1. Giriş
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu SEC (Securities and Exchange Commission), Coinbase adlı kripto para borsasında üst düzey bir çalışana (high-level employee) karşı menkul kıymetlerde içeriden öğrenenlerin ticareti (insider trading of securities) davası ve 22 Temmuz 2022 tarihinde de ABD’nin Seattle şehrindeki yardımcı komploculara karşı hukuk davasını açmıştır[1]. ABD Adalet Bakanlığı da bu konuda New York eyaletinin Güney Bölgesi’nde aynı sanıklara karşı federal bir iddianame (federal indictment) hazırlandığını duyurmuştur[2].
Buna göre, Coinbase çalışanı büyük tutarlarda token satın alarak en az 25 kripto varlığının olası kotasyonuyla ilgili gizli bilgileri dışarıdaki sırdaşlara sızdırdı. Kotasyondan kısa bir süre sonra grup, token’leri satarak, kotasyondan kaynaklanan ek likidite nedeniyle token’in alım satım değeri arasındaki artış olan “Coinbase darbesi” (Coinbase bump) veya “Coinbase etkisi” (Coinbase effect) olarak da adlandırılan durumdan hızla kar elde etti. SEC şikayeti, ortak komplocular tarafından işlem gören token’lerin dokuzunun menkul kıymet olduğunu iddia etmektedir.
2. SEC’nin Menkul Kıymet İddiası
SEC dava dilekçesinde, 9 token’in her birinin menkul kıymet (securities) olarak tanımlanan “yatırım sözleşmelerini” (investment contracts) belirlemek için kullanılan Howey testini karşıladığını gösteren kanıtları sıralamış; davalıların planına değinildikten sonra, ayrıntılarla ilgili token’leri çevreleyen gerçekler ve ihraççıların açıklamaları incelenmiştir.
SEC, token’lerin Howey testinin menkul kıymet tanımını karşıladığını iddia etmektedir. SEC, Howey analizini kripto token’lerine nasıl uyguladığına dair bir vaka çalışması yapmıştır (9 vaka çalışması). SEC’nin iddiaları, kanıtlandığı takdirde, yatırımcılar tarafından her bir token’in satın alınmasının, başkalarının çabalarından elde edilen makul bir kar beklentisi ile ortak bir girişimde bir para yatırımı oluşturduğunu gösterme iddiasında olduğunu iddia etmektedir.
2.1. Ortak girişime para yatırımı
SEC’nin testin bu unsurunu karşıladığını iddia ettiği eylemler şunlardır:
- Teminat havuzlarında veya “sigorta fonlarında” token’lerin desteklenmesi, karlı olması durumunda yatırımcılara kar sağlaması;
- Token’lerin bir topluluk hazinesinde birleştirmek ve gelirlerin ihraççının yönetim ekibini finanse etmek ve genişletmek ve ağı geliştirmek için kullanılması;
- Yatırımcılara ek olarak yönetim ekibine de para basılması;
- Yönetimin “taahhüdünü” göstermek için yönetimin token’lerinin bir “kasa”ya kilitlenmesi;
- İkincil alım satımın karlılığını artırmak için token’lerin likidite madenciliğine adanması,
- Temel ağ veya protokol oluşturmak için token gelirinin kullanılması.
2.2. Başkalarının çabalarından makul kar beklentisi
SEC, aşağıdaki gerçeklerin yönetimin çabalarından makul bir kar beklentisi gösterdiğini iddia etmektedir:
- Bir ağ ile bağlantılı şekilde değer tahakkuk etme aracı olarak token’leri teşvik etmek,
- Gelecek vaat eden alıcıları, ücret gelirinden yararlandırmak,
- Verilen token’lerin değerini artırmak için token’leri “yakmak”
- Hisse senedi getirisi talebi, harcama faydası ve gelecekteki büyüme beklentisi ile bağlantılı şekilde, bir token’in fiyat artışını talep etmek,
- Alıcılara token’lerini “destekleyerek” para kazanma fırsatı sunmak,
- İkincil platformlarda alım satımın mevcudiyeti hakkında bilgi vermek,
- Alıcıların ağ ödülleri kazanmalarına izin vermek,
- Bir şirketin kurucularının veya yönetim ekibinin, daha fazla gelişme de dahil olmak üzere, ağ ve token için önemini vurgulamak,
- Protokol token’lerinin önemini bir token değerine ve büyümeden kaynaklanan artık değere vurgu yapmak,
- Ağda beklenen veya gerçekleşen iyileştirmeleri veya ortaklıkları ve yükseltmeleri alıcılara vurgulamak,
- Yönetim tarafından teminat havuzları üzerinde kontrol sağlamak,
- İkincil borsalarda token’lerin kotasyonunu kolaylaştırmak ve teşvik etmek,
- Sadece ikincil alım satımdan olsa bile, bir token’in değerini bir yatırım olarak teşvik etmek,
- Bir token’in fiyat seyreltmesini sınırlama veya değeri artırmak için arzı sınırlamaya çaba göstermek,
- Yatırımcılar için potansiyel getiriler vaat etmek veya teşvik etmek,
- Yönetim tarafından “merkezi olmayan” protokollerde bile kararları kontrol etmek,
- Bir token’in değerinde beklenen artış göz önüne alındığında, yatırımcılar tarafından hizmet ücretlerinde (token’lerle ödenen) para tasarrufu sağlamak.
3. Coinbase Kripto Borsası ve Kripto Para Borsası Sektörünün İddialara Dair Yanıtı
Coinbase, SEC’nin eyleminin, kripto varlıkları için emtia veya menkul kıymet yasalarının geçerli olup olmadığı konusunda uygunsuz bir şekilde kafa karışıklığına neden olduğunu savunmuştur. Bu gelişmelere ilişkin yanıtın bir parçası olarak şirket, SEC’ye “dijital varlık menkul kıymetleri” için geçerli olacak bir dizi “uygulanabilir” kural talep eden bir dilekçe sunmuştur. Coinbase’e göre, SEC, CFTC (Commodity Futures Trading Commission; ABD Emtia Vadeli İşlemler Komisyonu) tarafından doğru veya daha uygun şekilde kullanılan düzenleyici otoriteyi gasp etmiştir. Bu görüş, şirketin platformunda kote edilen kripto varlıkların Coinbase’in emtia (ve menkul kıymet değil) olduğu yönündeki pozisyonuna dayanmaktadır. Coinbase, çalışanına karşı suç duyurusunda bulunulmasını desteklemiş, çünkü hem emtia hem de menkul kıymet alım satımı için geçerli olan içeriden öğrenenlerin ticareti yasadışıdır.
Birçok sektör oyuncusu da, kamu hizmetleri olarak kullanılmak üzere tasarlanmış veya merkezi olmayan özerk kuruluşlar tarafından yönetilen token’lerin meta olduğuna dair yasal bir düzenleme istemektedir. Token’lerin menkul kıymet olmadığı Coinbase pozisyonu, çoğunlukla hüsnükuruntu gibi görünmektedir: SEC, dijital bir varlığın “menkul kıymet” olduğunu bulmak için uygulayacağı standartlar ile ilgili yönergeler yayınlamıştır.
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir. [Yazı başlığında yararlanılan kaynağın künyesi şöyledir: Micah Miller, A Crypto Quagmire: Civil and Criminal Charges Filed against a Coinbase Manager for Insider Trading of Securities, Freeman Law, Aug 03, 2022, < https://freemanlaw.com/a-crypto-quagmire-civil-and-criminal-charges-filed-against-a-coinbase-manager-for-insider-trading-of-securities/ > erişim tarihi 05 Ağustos 2022]
[1] Söz konusu dava için bkz. < https://www.sec.gov/litigation/complaints/2022/comp-pr2022-127.pdf > erişim tarihi 05 Ağustos 2022
[2] ABD Adalet Bakanlığı iddianamesi için bkz. < https://www.justice.gov/usao-sdny/press-release/file/1521186/download > erişim tarihi 05 Ağustos 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.