Kripto Varlık Piyasalarını (MiCA) Düzenleyen Avrupa Birliği’nin Henüz Öneri Aşamasındaki Mevzuatı: Düzenleyici İncelemede Yeni Bir Çağın Müjdecisi*

Kripto Varlık Piyasalarını (MiCA) Düzenleyen Avrupa Birliği’nin Henüz Öneri Aşamasındaki Mevzuatı: Düzenleyici İncelemede Yeni Bir Çağın Müjdecisi

Avrupa Birliği’nin (AB) kripto varlıkların sınıflandırılması, ihraç edilmesi ve ticaretine kabul edilmesi ve ayrıca kripto piyasalarında hizmetlerin sağlanması için yeni düzenlemeler içeren Kripto Varlık Piyasaları (Markets in Crypto-assets; MiCA) düzenlemesi [1], yasal onay sürecinde son aşamalarına doğru ilerliyor. Avrupa Birliği Konseyi (Konsey) 5 Ekim 2022 tarihinde, Avrupa Parlamentosu’nun taslak paketi ilk okumada kabul ettiğini varsayarak, MiCA’yı içeren yasama paketi taslağını onaylama niyetini doğruladı. MiCA’nın üzerinde anlaşmaya varılan en son metni, AB’nin üç yasama kurumu olan Konsey, Parlamento ve Avrupa Komisyonu (Komisyon) arasındaki önemli müzakerelerin ardından Konsey tarafından 30 Eylül 2022 tarihinde yayınlandı.

Konsey duyurusu, Parlamento’ya Konsey’in MiCA’nın nihai uzlaşı metni ile ilgili tutumu hakkında net bir fikir verir. Ancak Konsey, MiCA’yı ancak Parlamento taslağı yönetmeliğin ilk okumasının ardından görüşünü bildirdikten sonra resmi olarak onaylayabilecektir.

MiCA, kripto piyasalarının düzenleyici incelemesinde yeni bir çağın habercisi olan önemli bir mevzuat parçasıdır. Kripto endüstrisindeki son iflas başvuruları göz önüne alındığında özellikle alakalı olan, kripto endüstrisinin uzun süredir aradığı önemli derecede düzenleyici netlik sağlar. Dünyanın dört bir yanındaki milletvekilleri (Avrupa Birliği üyesi ülkeler), kripto pazarlarını düzenlemeye yönelik kendi yasama çabalarının temeli olarak MiCA’ya bakabilir.

1. Yasal Arka Plan

MiCA, bazı AB yetki alanlarındaki mevcut yasal çerçeveleri kripto faaliyetlerini kapsayacak şekilde genişletme çabalarına rağmen, AB genelinde uyumlaştırılmış bir yasal çerçeve oluşturmak ve kapsamı kripto faaliyetlerini ele almak için yetersiz olduğu kanıtlanmış mevcut AB finansal hizmetler mevzuatındaki boşluğu doldurmak için yola çıkıyor. Şu anda, tokenize edilmiş menkul kıymetler veya menkul kıymet token’leri, AB’nin finansal piyasalar, finansal ürünler ve finansal hizmetlere ilişkin temel mevzuatı olan MiFID II (Markets in Financial Instruments Directive; Finansal Araç Piyasaları Direktifi) [2] kapsamında finansal araçlar olarak sınıflandırılabilen tek kripto varlık biçimidir, ancak diğer kripto varlıkların çoğu mevcut finansal hizmetler düzenleyici çerçeve mevzuatı kapsamında kolayca ele geçirilemez.

MiCA, Komisyon tarafından ilk olarak Eylül 2020’de, AB finansal ortamının dijital dönüşümünü desteklemeye ve düzenlemeye yönelik çeşitli yasal önlemler geliştirmeyi amaçlayan Dijital Finans Stratejisi bağlamında önerildi. MiCA, dağıtık defter teknolojisi (distributed ledger technology-DLT) pilot rejimi için bir teklif içeren daha geniş bir yasama paketinin parçası olarak tanıtıldı. [3]

2. MiCA Kapsamı

MiCA, mevcut finansal hizmetler yasal çerçevelerine giren kripto varlıklara, özellikle “finansal araçlar” [MiFID II kapsamında yer alan (financial instruments)], mevduata veya yapılandırılmış mevduata, menkul kıymetleştirme pozisyonuna veya sigorta ve emeklilik ürünlerine dair İkinci Ödeme Hizmetleri Direktifi kapsamında ele geçirilecek fonlara ilişkin faaliyetleri ve hizmetleri yöneten kripto varlıklar için geçerli olmayacaktır. [4] Bununla birlikte MiCA, aşağıda daha ayrıntılı olarak ele alınan ve elektronik para (e-para) kurumları veya kredi kurumları (bankacılık kurumları) tarafından çıkarılması gerekli olacak ve bu nedenle hem AB’nin e-parası kapsamında sırasıyla bankacılık düzenleme çerçeveleri ve MiCA düzenlenecek olan “e-para” token’leri (e-money tokens) için geçerli olacaktır.

Yönetmelik, Nitelikli Fikri Tapu’lar (Non Fungible Token-NFT) ile ilgili olarak özün ötesinde bir yaklaşımı benimsemektedir. Dijital sanat ve koleksiyon öğeleri dahil olmak üzere benzersiz ve misli olmayan token’ler, MiCA’nın dışında tutulur, ancak bu token’lerin büyük bir seri halinde düzenlendiği veya kesirli parçalara bölündüğü durumlarda, misli olarak kabul edilebilir, “finansal araç” olarak sayılır, MiFID II uygulamasını tetikler ve MiCA’nın kapsamına girebilir.

MiCA’nın kapsamı dışında kalan diğer kripto varlıklar arasında merkez bankaları (digital currencies issued by central banks; CBDCs) veya diğer uluslararası kamu kuruluşları (Uluslararası Para Fonu gibi) tarafından çıkarılan dijital para birimleri ve blok zincir sadakat programlarına tabi kripto varlıklar yer alır. Bir kripto varlığın tanımlanabilir bir yayıncısının olmadığı durumlarda, MiCA yalnızca bu tür kripto varlıklar ile ilgili hizmet sağlayıcıları yöneten kuralları belirler ve bunları piyasa suiistimali kurallarına tabi kılar.

MiCA, hizmetleri tamamen merkezi olmayan bir şekilde ve herhangi bir aracının katılımı olmadan sağlandığı sürece, DLT tabanlı platformlar aracılığıyla eşler arası finansal işlem hizmetleri sağlayan merkezi olmayan finans kuruluşlarını (decentralised finance institutions; De-Fi) kapsamaz. MiCA, bu bağlamda “tamamen merkezi olmayanın” ne anlama geldiğine dair daha fazla ayrıntı vermiyor.

MiCA’nın hükümlerinin çoğu, MiFID [5], İkinci Elektronik Para Direktifi (Second Electronic Money Directive; EMD2) [6], Sermaye Yükümlülükleri Direktifi (bankacılık faaliyetini kapsayan) [7] ve Piyasanın Kötüye Kullanılması Yönetmeliği’dir [Capital Requirements Directive (bu içeriden bilgi ticareti ve piyasa manipülasyonu gibi piyasa suiistimaline karşı yasaklar)]. [8]

3. Kripto Varlıkların MiCA Kapsamında Sınıflandırılması

Kripto varlıklar, MiCA’da DLT veya benzeri bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak aktarılabilen ve saklanabilen bir değerin veya hakkın dijital temsili olarak tanımlanır. DLT, dağıtık defterlerin, yani işlemlerin kayıtlarını tutan ve bir mutabakat veya doğrulama mekanizması kullanan bir dizi DLT ağ düğümü arasında paylaşılan ve bunlar arasında senkronize edilen bilgi havuzlarının çalıştırılmasını ve kullanılmasını sağlayan bir teknoloji olarak tanımlanır.

MiCA, kripto varlıkları üç kategori altında sınıflandırır:

• E-para token’leri (e-money tokens; EMTs): Tek bir itibari para biriminin değerine atıfta bulunarak sabit bir değeri (genellikle “sabit paralar” olarak bilinir) korumayı amaçlayan bir tür değiştirilebilir kripto varlıklar;
• Varlık temelli token’ler (asset-referenced tokens; ARTs): Başka bir şekilde e-para token’leri olarak sınıflandırılmayan ve bir veya daha fazla resmi para birimi dahil olmak üzere herhangi bir değere, hak veya varlık sınıfına veya bunların bir kombinasyonuna atıfta bulunarak sabit bir değeri koruma iddiasında olan sabit paralar ve
• Diğer kripto varlıklar: Yalnızca ihraççı tarafından sağlanan bir mal veya hizmete erişim sağlamayı amaçlayan kripto varlıklar olarak tanımlanan yardımcı program token’leri dahil olmak üzere yukarıdaki iki kategoriye girmeyen diğer tüm kripto varlıkları içeren bir tümünü yakalama.

Belirli koşullar yalnızca üçüncü kategori için geçerliyken, EMT veya ART olan sabitcoin’ler belirli ve geliştirilmiş bir dizi gereksinime tabidir. Algoritmik sabit paralar gibi başka herhangi bir sabit para türüne, EMT’leri veya ART’leri yöneten yükümlülüklere uymaları gerekeceğinden, MiCA rejimi kapsamında izin verilmeyecektir.

4. Kripto Varlık Hizmetlerinin MiCA Kapsamında Sınıflandırılması

MiCA, kripto varlıklarla ilgili hizmetlerin sağlanması için düzenleyici bir çerçeve oluşturur. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları (CASPs) için çerçeve, büyük ölçüde MiFID II’deki aracı kurum-satımcı (broker-dealer) ve ilgili faaliyetleri yöneten hükümlerden alınmıştır. Bu nedenle, MiCA tarafından düzenlenen hizmetlerin tanımı, MiFID II çerçevesini yakından yansıtır.

MiCA, kripto varlıklarla ilgili sekiz hizmeti özel olarak sınıflandırır ve düzenler. Bunlar:

• Kripto varlıkların gözetimi ve idaresi (custody and administration of cryptoassets): Kripto varlıkların (veya varsa özel kriptografik anahtarlarının) üçüncü şahıslar adına saklanması veya kontrol edilmesi;
• Kripto varlıklar için bir işlem platformunun işletilmesi (operation of a trading platform for cryptoassets): Bir veya daha fazla çok taraflı sistemin yönetimi; [9]
• Fonlar için kripto varlıklar borsası (exchange of cryptoassets for funds): İtibari para birimleri karşılığında kripto varlıkların satın alınması veya satılması (diğer kripto varlıkların aksine);
• Kripto varlıkların diğer kripto varlıklarla takası (exchange of cryptoassets for other cryptoassets): Diğer kripto varlıklar karşılığında kripto varlıkların satın alınması veya satılması (itibari para birimlerinin aksine);
• Kripto varlıklar için emirlerin yerine getirilmesi (execution of orders for cryptoassets): Aracılık veya diğer aracı hizmetler, örneğin üçüncü şahıslar adına kripto varlık satın almak veya satmak için bir anlaşma yapmak veya kripto varlıkları piyasaya sürüldüğü sırada satmayı kabul etmek;
• Kripto varlıkların tahsis edilmesi (placing of cryptoassets): Arz eden veya bir ihraççı adına kripto varlıkların alıcılara pazarlanması;
• Üçüncü şahıslar adına emirlerin alınması ve iletilmesi (reception and transmission of orders on behalf of third parties): Bir kişiden kripto varlık alım satım emrinin alınması ve bu emrin yerine getirilmesi için üçüncü bir şahsa iletilmesi;
• Kripto varlıklar hakkında tavsiye ve portföy yönetimi (advice on, and portfolio management of, cryptoassets): müşterilerle kararlaştırılan yetkilere uygun olarak, kripto varlıklar dahil olmak üzere yatırım portföylerinin yönetimi ve
• Kripto varlıklar için transfer hizmetleri sağlanması (providing transfer services for cryptoassets): Kripto varlıkların bir DLT adresinden veya hesaptan diğerine transferi.

AB üyesi ülkeler, bu tür faaliyetlerin kapsamına ilişkin yorumlarında farklı yaklaşımlara sahip olabilir. MiFID rejimi altında da benzer farklılıklar ortaya çıkmıştı. Örneğin, bazı ülkeler “emirlerin alınması ve iletilmesi” kavramına dar ve gerçekçi bir yaklaşım benimserken; diğerleri bu faaliyetin kapsamını düzenleme veya komisyonculuk faaliyetlerini de içerecek şekilde genişletmiştir. Bu yorumlama güçlükleri MiCA’ya da taşınabilir.

5. CASP Yükümlülükleri

5.1. Yetkilendirme (authorisation)

Bir kripto varlık hizmeti yürütmek için CASP’lerin bir AB üyesi devlette yetkilendirilmesi gerekir. Yetkilendirilebilmesi için, bir CASP’nin AB’de kayıtlı bir ofisinin olması, yönetiminin AB’de etkin bir şekilde yer alması ve CASP yöneticilerinden en az birinin AB’de ikamet etmesi gerekir.

CASP’ler iki durumda yetkilendirme şartından muaftır. Birincisi, bir CASP’nin halihazırda mevcut AB mevzuatı kapsamında bir kredi kurumu, bir yatırım firması, bir piyasa operatörü, bir e-para kurumu, bir toplu yatırım planının bir yönetim şirketi veya alternatif bir yatırım fonu yöneticisi olarak düzenlenmesidir. Bu CASP’ler, ilk kez bir kripto varlık hizmeti sağlamadan en az 40 iş günü önce yetkilendirme düzenleyicilerine bildirimde bulunmalıdır. Bu kurumlar, kendi tabi oldukları mevzuata göre öncelikli olarak yetkili oldukları hizmetlerin kapsamını yansıtacak şekilde, izinsiz olarak yapabilecekleri hizmetlerin kapsamına ilişkin bir sınırlamaya sahip olacaklardır.

İkinci muafiyet, kripto varlık hizmetleri tedariki AB’de yerleşik bir müşterinin münhasır inisiyatifiyle gerçekleşen AB dışında yerleşik CASP’ler için geçerli olan “ters talep tabanlı” (reverse solicitation-based) bir muafiyettir. Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi (European Securities and Markets Authority-ESMA), bu muafiyeti, izin verilebilir veya kısıtlanmış olabilecek AB dışı bir CASP’nin iletişimlerini belirleyen özel yönergeler aracılığıyla açıklığa kavuşturacaktır.

AB tarafından düzenlenen diğer finansal kuruluşlarla ortak olarak, bir AB üyesi devletteki bir CASP, bir CASP olarak muafiyetleri tek tek AB üye devletleri arasında yönlendirme ihtiyacını ve MiCA kapsamına ilişkin farklı ulusal yorumları ortadan kaldırdığı için önemli bir avantaj olan bir “pasaport” mekanizması kapsamında tüm AB’de hizmetler yürütebilecektir.

5.2. Genel yükümlülükler (general obligations)

CASP’ler, müşterilerinin ve potansiyel müşterilerinin çıkarlarına uygun olarak dürüst, adil ve profesyonel bir şekilde hareket etme genel görevine tabidir. Pazarlama iletişiminin adil, açık ve yanıltıcı olmaması gerekir.

5.3. Yönetişim (governance)

Bir CASP’nin yönetim organının üyelerinin her birinin yeterince iyi bir itibara sahip olması ve görevlerini yerine getirmek için bilgi, deneyim ve becerilere sahip olması gerekir. CASP’lerin bu önlemlere etkin uyumu sağlamak için politikalar ve düzenlemeler koyması beklenmektedir. Bir CASP’nin yönetim organının yapısındaki herhangi bir değişiklik, yeni yönetim herhangi bir faaliyet gerçekleştirmeden önce yetkili düzenleyiciye derhal bildirilmelidir. Son olarak, CASP’ler müşterilerden alınan şikayetlerin ele alınması için etkili ve şeffaf prosedürler uygulamalıdır. ESMA şu anda, CASP’lerin şikayetleri ele alma prosedürlerinde uygulamaları gerekli olacak standartları, formatları ve zaman çerçevelerini geliştirmektedir.

5.4. Sermaye yükümlülükleri (capital requirements)

CASP’ler, yetkilendirildikleri hizmete bağlı olarak 50.000 avro, 125.000 avro veya 150.000 avro veya bir önceki yılın sabit genel giderlerinin dörtte birinden daha yüksek olan bir asgari sermayeye sahip olacaktır. Kripto borsa operatörleri minimum 150.000 avro sermaye şartına tabi olurken, kripto varlıkları bu tür diğer varlıklar veya fonlar ile takas eden CASP’ler ve saklama hizmeti sağlayıcıları 125.000 avro şartına tabi olacaktır. Diğer CASP’ler minimum 50.000 avro şartına tabi olacaktır.

Çekirdek Sermaye 1 (Common Equity Tier 1) kalemlerinden (genel olarak maddi öz sermayedir) [10], ancak belirli eşik muafiyetlerinden yararlanmadan [11] veya bir sigorta poliçesi kapsamında kayıpların karşılanmasından oluşabilir.

5.5. Saklama önlemleri (safekeeping measures)

CASP’lerin müşterilerin kripto varlıkları üzerindeki mülkiyet haklarını, özellikle iflaslarına karşı korumaları ve kripto varlıkların kendi hesapları için kullanılmasını önlemeleri gerekir. Ayrıca, CASP’lerin müşterilerden (EMT’ler dışında) alınan tüm parayı bir kredi kurumu veya bir merkez bankası nezdinde tutması gerekir.

5.6. Çevresel kamuyu aydınlatma açıklamaları (environmental disclosures)

CASP’lerin, hizmet sağladıkları her kripto varlığı yayınlamak için kullanılan mutabakat mekanizmasının temel olumsuz çevresel ve iklimle ilgili etkileriyle ilgili bilgileri web sitelerinde yayınlamaları gerekmektedir. ESMA ve Avrupa Bankacılık Otoritesi (European Banking Authority-EBA), CASP’lerin bu gereksinime uymak için sağlaması gereken özel bilgileri belirleyen düzenleyici teknik standartlar geliştirmekle görevlendirilmiştir.

5.7. Önemli CASP’ler

MiCA, AB’de ortalama olarak bir yılda en az 15 milyon aktif kullanıcıya sahip olan sağlayıcıları “önemli” (significant) CASP’ler olarak tanımlar. Bu ölçütü karşılayan bir CASP, bu eşiği karşılamasından itibaren iki ay içinde yetkilendiren düzenleyicisine bildirimde bulunmalıdır.

Önemli CASP’ler, düzenleyicileri tarafından daha fazla gözetim ve denetime tabi olacaktır. Düzenleyicinin, önemli CASP’yi ilgilendiren kilit denetim gelişmelerini (CASP’nin yetki durumu, sunduğu hizmetlerin kapsamı ve MiCA ihlalinin veya ihlalinin meydana gelip gelmediği veya bundan şüphelenilip edilmediği gibi) yılda en az bir kez ESMA’ya bildirmesi gerekecektir.

6. Kripto Varlık İhraç Edenler İçin Temel Yükümlülükler (sabitcoin’ler hariç)

6.1. Beyaz kağıt yükümlülüğü (requirement for a white paper)

Sabitcoin’ler dışındaki kripto varlıkları ihraç edenlerin veya sunanların yerel bir düzenleyici tarafından yetkilendirilmesine gerek yoktur. Bununla birlikte, bir kripto varlık tanıtım belgesi yayınlamalı ve kripto varlıkları halka arz etmeden veya kripto varlıkların bir işlem platformuna kabul edilmesini istemeden önce yerel düzenleyiciyi bilgilendirmelidirler. İhraççılar daha sonra kripto varlıklarını AB genelinde sunabilir.

Beyaz kağıt üretme yükümlülüğünün geçerli olmadığı sınırlı sayıda muafiyet vardır:

• Halka arzın AB Üye Devleti başına 150’den az kişi için olduğu durumlarda;
• Arzın yalnızca “nitelikli yatırımcılara” (qualified investors) yönelik olduğu durumlarda (genel olarak finansal kuruluşlar veya büyük şirketler);
• Arzın 12 aylık bir süre boyunca 1 milyon avroyu aşmayan bir bedel karşılığında olduğu durumlarda;
• Arzın borsa karşılığı olmadığı durumlarda (ancak, alıcıların kripto varlık karşılığında ihraççıya kişisel verilerini sağlamalarının gerektiği veya halka arz sahibinin herhangi bir ücret aldığı durumlarda bir kripto varlık satın alımının ücretsiz olarak kabul edilmeyeceği unutulmamalıdır), üçüncü bir şahıstan komisyon veya başka bir menfaat elde edildiği durumlarda ve
• Kripto varlığın, yalnızca ihraççı ile sözleşmeye dayalı düzenlemeleri olan sınırlı bir satımcı (dealer) ağında mal ve hizmet karşılığında kullanılabileceği yer olduğunda.

Bir ihraççı, bir “taahhüt dönemi” (subscription period) boyunca halka arzına bir süre sınırı koyarsa, taahhüt süresinin bitiminden itibaren 20 iş günü içinde arzın sonucunu internet sitesinde yayınlamalıdır. İhraççı, taahhüt süresi için bir son tarih belirlemezse, o arzla ilgili dolaşımdaki kripto varlık sayısını en az aylık olarak web sitesinde yayınlamalıdır.

6.2. Teknik incelemelerin içeriği

Teknik incelemeler için biçim ve içeriği MiCA belirler. Halka menkul kıymet arzları bağlamındaki izahnamelere (prospectuses in the context of security offerings to the public) çok benzer şekilde, kripto varlığın ihracına ilişkin gerekli açıklamalar ve ihraççının yönetim organı da dahil olmak üzere MiCA kapsamında öngörülen bir dizi beyan vardır. İlgili tüm bilgileri kısa ve teknik olmayan bir dille ortaya koyan bir özet de gereklidir.

Teknik incelemelerde ve diğer pazarlama iletişimlerinde belirtilen bilgiler açık, adil ve kamuoyunu yanıltıcı olmayacak şekilde bildirilmelidir. İhraççılar, arz edenler ve işlem platformu operatörleri teknik incelemelerin içeriğinden sorumlu olacak ve sözleşmeye dayalı sorumluluk muafiyeti uygulanamaz.

Spesifik içerik yükümlülükleri açısından teknik incelemelerin aşağıdakileri içermesi gerekir:

• Teklif veren veya ihraç eden (eğer teklif verenden farklıysa) ve işlem platformunun operatörü hakkında bilgiler;
• Kripto varlığın doğası ve projesi hakkında bilgi;
• Kripto varlığın teklif edilmesinin veya ticarete kabul edilmesinin nedenleri;
• Kripto varlığa bağlı hak ve yükümlülüklerin açıklaması;
• Altta yatan teknoloji hakkında bilgi;
• Yatırım, işlem ve işlemi destekleyen teknoloji ile ilgili risklerin tanımı ve
• Kripto varlığın ihraç edilmesi ile ilgili başlıca olumsuz çevresel etkiler hakkında bilgi. [12]

MiCA’nın eklerinde, bu açıklama kategorileri kapsamında neyin gerekli olduğunu ayrıntılı olarak açıklayan daha özellikli kamuyu aydınlatma yükümlülükleri belirtilmiştir.

Bir ihraççı teknik incelemede herhangi bir yanlışlık veya hata fark ederse veya teknik incelemenin doğruluğunu etkileyebilecek yeni önemli bilgiler ortaya çıkarsa, yayınlayıcı, teknik incelemeyi derhal güncellemeli ve ilgili düzenleyiciye bir bildirimde bulunarak değişiklikleri açıklamalıdır.

6.3. Vazgeçme hakkı (right of withdrawal)

MiCA, perakende token sahiplerinin ilk anlaşma tarihinden itibaren 14 takvim günü içinde ihraççıdan veya teklif verenden bir kripto varlık satın alma tekliflerini geri çekmeleri için yasal bir hak oluşturur. Perakende token sahipleri, ek maliyetlere katlanmadan veya açıklama yapmadan bu hakkı kullanabilmelidir.

Bu hak, perakende token sahipleri için bir kripto varlığın satın alınmasının ardından etkili bir şekilde bir “soğutma” (cooling-off) süresi oluşturur ve mal ve hizmet satışı için geçerli olan daha geniş tüketici koruma mevzuatı ile uyumludur.

7. Sabitcoin İhraç Edenler İçin Temel Koşullar (ART’ler ve EMT’ler)

7.1. Yetkilendirme mekanizması (authorisation mechanism)

ART’ler, AB’nin parasal istikrarı için daha büyük bir potansiyel tehdit oluşturdukları düşünüldüğünden, EMT’lerden daha katı koşullara tabidir. ART’leri düzenleyenler, ART’leri halka arz etmeden veya işlem platformlarına kabul etmeden önce yerel düzenleyiciden izin almalıdır. Yetkilendirme başvurusuna, diğerlerinin yanı sıra, aşağıdakiler eşlik etmelidir:

• İhraççının organizasyonunun, iş modelinin, yönetişim düzenlemelerinin, iç kontrol mekanizmalarının ve risk yönetimi protokollerinin ayrıntılı bir açıklaması;
• ART’ın doğasını doğrulayan bir yasal görüş;
• İhraççının ana sözleşmesi (varsa) ve
• Bir kripto varlık tanıtım belgesi.

ART veren kuruluşlar için yetki yükümlülükleri iki muafiyete tabidir. İlk olarak, ART’ler yalnızca “nitelikli yatırımcılara” sunulduğunda (MiFID II içindeki Ek II’de tanımlandığı gibi); ikincisi, ihraç 12 aylık bir süre boyunca değerlendirilen 5 milyon avroluk bir değer eşiğinin altındaysa.

Başvuru incelemesinin bir parçası olarak, yetkilendirme düzenleyicisi yetkilendirme kararının bir taslağını Avrupa Merkez Bankası (European Central Bank-ECB), ESMA ve EBA’ya sunacak ve onlar da düzenleyiciye ART’nin ihracından kaynaklanan riskleri ele alan AB’de para politikası ve finansal istikrar ile ilgili olarak bağlayıcı olmayan bir görüş sunacaktır. Olumsuz bir incelemenin, yayınlayanın izin alma kabiliyetine halel getirmesi muhtemeldir.

CASP’lerde olduğu gibi yetkilendirme, AB çapında “pasaportlama” (passporting) avantajını da beraberinde getirir: Bir ART düzenleyicisine bir üye devlette yetki verilirse, bu yetki, başka herhangi bir AB üyesi ülkede başka bir yetkilendirmeye gerek olmaksızın AB genelinde geçerli olacaktır.

EMT’ler ise yalnızca kredi kuruluşları veya EMD kapsamında yetkilendirilmiş e-para kuruluşları tarafından ihraç edilebilir. Buna göre, daha fazla izin gerektirmezler. Hem EMT’leri hem de ART’leri veren kuruluşlar, yukarıda açıklandığı gibi teknik incelemelerle ilgili gerekliliklere uymalıdır.

7.2. Raporlama yükümlülükleri (reporting obligations)

İhraç değeri 100 milyon avronun üzerinde olan ART’ler için, ihraççı, varlıklar ve ART’yi içeren günlük işlemlerin ortalama sayısı ve değeri ile ART’nin müşteri tabanı, yayınlanan ART’nin değeri, rezervinin büyüklüğü ayrıntılarını (kendisine ART düzenleme yetkisi veren) düzenleyicisine üç ayda bir rapor etmelidir.

Tahsis edenler ayrıca, ART’nin günlük işlemlerinden kaçının ihraççı veya CASP ile ilişkili olmadığını da bildirmelidir. Bu, ART, tipik olarak ticari işlemler bağlamında, token sahipleri arasında “takas aracı” (means of exchange) olarak kullanıldığında ortaya çıkar. Daha da önemlisi, bu rakamın günlük 1 milyon işlem ve günlük değer olarak 200 milyon avro eşiğini aşması durumunda, ihraççının ART yayınlamayı durdurması ve düzenleyicisine ART’yi eşiğin altına çekmek için bir plan sunması gerekir.

7.3. Yedek varlıklar (reserve assets)

ART düzenleyicileri, token ihracını destekleyen yedekte tutulan varlıklarla ilgili çeşitli koşullara tabidir. Varlıklar, ihraççının mirasından ayrı tutulmalı ve bir iflas durumunda alacaklıların alacaklarından korunmalıdır. Varlıkların likiditesinin, token sahiplerinin kalıcı itfa haklarını koruyacak şekilde yönetilmesi gerekecektir. EBA’ya, minimum nakit bileşeni (para birimi başına en az %30 olması gerekecek) ve bir kredi kuruluşuna yatırılır). Varlıkların toplam piyasa değerinin, token sahiplerinin ihraççı üzerindeki taleplerinin toplam değerini aşması gerekir.

Saklamayla ilgili olarak, varlıkların kredi kurumlarına, yatırım firmalarına (MiFID II kapsamında düzenlenir) veya CASP’lere (rezervin bir parçasını oluşturan herhangi bir kripto varlık olması durumunda) emanet edilmesi gerekecektir. Saklama görevlilerinin uygun şekilde seçilmesi ve varlıklarda veya seçilen saklama kuruluşlarında yoğunlaşma risklerinden kaçınmaya ilişkin gereklilikler vardır. İhraççıların, varlıkların yüksek likit ve düşük riskli finansal araçlara yatırımı ile ilgili olanlar da dahil olmak üzere, rezervin korunması ve saklanmasına ilişkin ayrıntılı politikalar sürdürmesi gerekmektedir.

7.4. Token sahiplerinin itfa hakları (token-holders redemption rights)

ART sahipleri, herhangi bir zamanda ART ihraççısına karşı veya ihraççının bu itfa işlemini yerine getirememesi durumunda yedek varlıklara karşı itfa hakkına sahip olacaktır. Geri itfanın kullanılması, ART’lerin piyasa değeri kadar e-para dışındaki fonlarda veya rezerv varlıkların teslimi ile karşılanmalıdır. İtfa herhangi bir ücrete tabi olamaz.

EMT ihraççıları, hamillerin kendilerine karşı doğrudan bir talepte bulunmasını sağlamak zorunda kalacaklar ve bu tür bir itfa hakkı, e-para dışındaki fonlarla her an ve nominal değerde kullanılabilir.

7.5. Sermaye yükümlülükleri (capital requirements)

ART ihraççılarının, sabit genel giderlerin dörtte biri veya ortalama yedek varlık miktarının %2’si olan 350.000 avrodan yüksek olan sermayeyi korumaları gerekecektir. Pek çok ihraççı için, ikinci eşik/metrik muhtemelen kısıtlayıcı rakam olacaktır ve ihraç edilen e-para tutarına göre %2 şartına tabi olacak olan e-para ihraç edenler ve EMT ihraç edenler için geçerli yükümlülüklerle uyumludur. Bu şüphesiz, ana gelir kaynağı olarak yedek varlıklardan elde edilen faiz gelirine güvenen sabitcoin ihraç edenlerin karlılığını etkileyecektir.

7.6. Faiz yasağı (prohibition of interest)

Bir sabitcoin sahibine, bir ihraççı veya bir CASP tarafından ödenecek mutlak bir faiz yasağı vardır ve bu, bir token’in elde tutulduğu süre ile ilgili herhangi bir fayda veya ücrete kadar uzanır.

7.7. Kurtarma ve geri ödeme planlaması (recovery and redemption planning)

EMT’leri ve ART’leri ihraç edenlerin, yedek varlıklarla ilgili sorunları ele almak için önlemleri belirleyen bir kurtarma planı hazırlamaları istenecektir. Plan, sabit paralarla ilgili hizmetlerin nasıl korunacağını ve ihraççının olası bir kesinti durumunda yükümlülüğünü nasıl yerine getireceğini ele almak zorunda kalacaktır. Planın, itfalarda likidite ücretleri, itfa edilebilecek token miktarındaki limitler ve itfaların askıya alınması gibi kısıtlamalar sağlaması beklenecektir ki; bunların tümü, aşağı doğru bir itfa sarmalını ve yedek varlıkların yangın satışını azaltmak için tasarlanmıştır. Düzenleyici ayrıca bir ihraççıyı geri ödeme önlemleri almaya zorlama yetkisine sahip olacak ve itfaları geçici olarak askıya alabilir.

Ek olarak, banka çözümleme planlamasına benzer şekilde, sabitcoin ihraççılarının, ihraççının bir iflas olayıyla veya yetkinin geri çekilmesiyle karşı karşıya kalması veya düzenleyici yükümlülüklerine başka şekilde uyamaması durumunda, token’lerin düzenli itfa edilmesini sağlayan bir plan hazırlamaları gerekecektir. Böyle bir plan, token sahiplerine nasıl adil bir şekilde davranılacağını ve kalan rezerv varlıklarından nasıl ödeme yapılacağını belirlemeli ve düzenli bir itfa için gerekli kritik hizmetlerin sürekliliğini sağlamalıdır.

7.8. ‘Önemli’ sabitcoin’ler

MiCA, doğası, değeri veya kripto pazarlarındaki dolaşımları nedeniyle “önemli” kabul edilen ek bir sabitcoin kategorisi sunar. Önemli sabit paralar ilave koşullara tabidir.

Sabit paraların önemli olup olmadığını belirleme ölçütleri, doğası gereği hem niteliksel hem de nicelikseldir. Sabitcoin’ler, aşağıdaki ölçütlerden herhangi üçünü karşıladıkları takdirde, ya bir ihraççının ilk raporu yetkilendirmenin ardından düzenleyiciye sunulduğunda ya da aynı üç kriterin karşılanması durumunda birbirini takip eden en az iki raporda önemli olacaktır:

• Sabitcoin sahiplerinin sayısı 10 milyondan fazladır;
• İhraç edilen sabitcoin’in değeri, piyasa değeri veya ihraççının varlık rezervi 5 milyar avrodan yüksek;
• Bu sabitcoin’lerdeki işlem sayısı günde 2,5 milyondan fazla ve değeri günlük 500 milyon avrodan fazla;
• Sabitcoin’i çıkaran kuruluş, temel platform hizmetlerinin sağlayıcısıdır (Dijital Piyasalar Yasası’nda tanımlandığı şekilde); [13]
• ART’nin ödemeler ve havaleler için kullanımı da dahil olmak üzere, sabitcoin ihraççısının uluslararası ölçekteki faaliyetlerinin önemi;
• Ödemeler ve havaleler için sabitcoin kullanımı da dahil olmak üzere uluslararası ölçek;
• Sabitcoin’in finansal sistemle birbirine bağlılığı ve
• Aynı tüzel kişinin veya başka bir teşebbüsün en az bir sabitcoin ihraç etmesi ve en az bir kripto varlık hizmeti sağlaması.

Bu ölçütlerle ilgili daha fazla ayrıntı, yetkilendirilmiş mevzuatta belirtilecektir.

7.9. ‘Önemli’ sabitcoin’ler için genişletilmiş koşullar (enhanced requirements)

Önemli ART’leri ve EMT’leri düzenleyenlerin şunları yapması gerekir:

• Bir ücret politikası benimsemek (her ne kadar bankalar veya yatırım firmaları için geçerli olanlar gibi kuralcı ücret gereklilikleri belirlenmemiş olsa da);
• ART’lerin yetkili CASP’ler tarafından adil, makul ve ayrımcı olmayan bir temelde muhafaza edilmesini sağlamak;
• Sahiplerinin itfa taleplerini karşılayabilmek için likidite ihtiyaçlarını izlemek (Bu, rezerv varlıkların likidite stresleri altında dirençli olmasını sağlamak için tasarlanması gereken likidite yönetimi politikalarının ve prosedürlerinin sürdürülmesini içerir);
• Düzenli likidite stres testi yapmak ve
• Önemli EMT ihraççılarının da ART ihraççıları için geçerli olan sermaye gerekliliklerine tabi olacağını dikkate alarak, yedek varlıkların miktarının %3’ünden az olmayan bir sermayeye sahip olun (önemli olmayan ART ihraççıları için geçerli olan %2’nin aksine).

Daha da önemlisi, bir ART önemli kabul edilirse, bu tür bir ART’yi veren her kuruluş, bu geliştirilmiş koşullara tabi olacaktır. Bu nedenle, örneğin, avro cinsinden bir ART’nin tüm ihraççıları, belirli bir ihraç kendi içinde belirleyici olan niceliksel eşiklerden herhangi birine ulaşacak kadar büyük olmasa bile, muhtemelen önemli bir ART’nin ihraççıları olarak muamele görecek gibi görünmektedir.

Önemli EMT’lerin ihraççıları ayrıca, normalde e-para ihraç edenler için geçerli olacak olan normal koruma koşulları yerine, rezerv varlıklarla ilgili yükümlülüklere ve ayrıca ART ihraççıları için geçerli olan bu tür varlıkların gözetimi ve yatırımına tabidir. Bu, önemli ART ve önemli EMT düzenleyicileri arasında gereksinimleri uyumlu hale getirme etkisine sahip olacaktır. Önemli EMT ihraççıları için yükümlülükler, yedek varlıkların değerinden bağımsız olarak her zaman başa baş değerde itfa sağlama koşulu göz önüne alındığında potansiyel olarak daha katı olabilir.

Ulusal düzenleyiciler ayrıca, önemli EMT düzenleyicileri ile ilişkili bazı riskleri ele almayı gerekli görürlerse, bu gereklilikleri önemli olmayan EMT düzenleyicilerine dayatma olanağına sahip olacaklardır.

Son olarak, belirli bir değerin üzerindeki ART’ler için geçerli olan izleme ve raporlama yükümlülükleri, önemli EMT düzenleyicileri için de geçerli olacaktır. Bu tür ihraççılar, para politikası aktarımı, ödeme sistemlerinin sorunsuz çalışması veya parasal egemenlik için bir risk varsa, ECB veya diğer merkez bankalarının limit koyma yetkisi dahil olmak üzere ART ihraççılarının tabi olduğu hacme dayalı kısıtlamalara tabi olacaktır.

8. Piyasa Suiistimali (Market Abuse)

Menkul kıymetler borsalarında ve işlem platformlarında alınıp satılan finansal araçlar ile ilgili olarak kötüye kullanım davranışlarını geniş ölçüde ele alan AB Piyasayı Kötüye Kullanma Yönetmeliği (Market Abuse Regulation) hükümlerinin çoğu artık MiCA’ya da taşınmıştır. MiCA’daki piyasayı kötüye kullanma kurallarının kapsamı, kripto varlıklar için bir işlem platformunda alınıp satılan kripto varlıklarla benzer şekilde sınırlıdır. İlgili işlemin, emrin veya davranışın bir işlem platformunda gerçekleşip gerçekleşmediğine veya AB içinde veya dışında gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılmaksızın, MiCA kapsamında piyasanın kötüye kullanımı meydana gelebilir. Bir işlem platformunda alınıp satılmayan kripto varlıklar, piyasayı kötüye kullanma kurallarının kapsamı dışındadır.

Buna göre, kripto varlıkları ihraç edenlerin ve sunanların içeriden bilgileri mümkün olan en kısa sürede yayınlama yükümlülükleri vardır (anında kamuyu aydınlatmanın ihraççıların veya arz edenlerin meşru menfaatlerine halel getirme ihtimalinin olduğu ve kamuyu aydınlatmadaki herhangi bir gecikmenin kamuyu yanıltmasının muhtemel olmadığı istisnalar saklıdır). Benzer şekilde, içeriden bilgi ticareti, piyasa manipülasyonu ve içeriden bilgilerin yasa dışı ifşası yasaktır. CASP’lerin yetkilendirilmesi gereken kripto varlık hizmetlerinden daha geniş bir kategori olan kripto varlıklarda profesyonel olarak işlem düzenleyen veya yürüten herhangi bir kişinin de piyasa kötüye kullanımını izlemek ve tespit etmek için yerinde sistemlere ve prosedürlere sahip olması gerekir.

9. Kripto Piyasaları Hakkında İlave Düzenleme Önerileri (additional legislative proposals on cryptomarkets)

Komisyon, “Dijital Finans Stratejisi”nin bir parçası olarak, kripto varlık ortamını düzenlemeyi amaçlayan diğer mevzuatı da gündeme getiriyor. Özellikle, MiCA ile özellikle ilgili olacak üç yasa teklifi vardır.

İlk teklif, finansal kurumların (CASP’ler dahil) sağlam bilgi ve iletişim teknolojisi sistemlerini uygulamasını gerektirecek olan, finans sektörü için dijital operasyonel esnekliğe (digital operational resilience for the financial sector; DORA) [14] ilişkin bir düzenlemedir. Avrupa Parlamentosu, Kasım ayı başlarında DORA’yı kabul etmek için oy kullandı.

İkinci teklif [15], MiFID II’deki belirli maddeleri tadil eden ve aynı zamanda menkul kıymet token’lerine uygulanan muameleyi ve yükümlülükleri netleştirecek olan bir direktiftir. Konsey ve Parlamento, Mayıs 2022’de önerilen direktif üzerinde siyasi bir anlaşmaya vardı, ancak direktif metninin üzerinde mutabık kalınan gözden geçirilmiş bir taslağı henüz yayınlanmadı.

Son olarak Komisyon ayrıca, elektronik transferler için geçerli olan bilgi paylaşım vergilerini kripto varlık transferlerini de kapsayacak şekilde etkili bir şekilde genişletecek olan fon transferlerine ilişkin bir düzenleme [16] önermiştir. Bu yükümlülükler genellikle “Seyahat Kuralı” (Travel Rule) olarak bilinir ve ilk olarak Mali Eylem Görev Gücü (Financial Action Task Force; FATF) tarafından kara para aklama ve terörün finansmanına karşı koymak ve fonların izlenebilirliğini artırmak için tasarlanmıştır. Bu düzenleme önerisi de Parlamento tarafından oylanacak ve Konsey bunu onaylama niyetini çoktan ifade etti. Taslak uzlaşma metnine göre, dikkate alınması gereken iki ana unsur vardır.

İlk olarak, ödeme hizmetleri sağlayan CASP’lerin, ödemeyi yapan ve alacaklı hakkındaki belirli bilgileri (adları, hesap numaraları, doğum tarihleri ve adresleri gibi) kaydetmeleri ve düzenleyicinin talebi üzerine bu bilgileri kullanıma sunmaları istenecektir. Bu koşul, boyutu ne olursa olsun tüm işlemler için geçerli olacak ve 1.000 avronun altındaki para transferleri için bir muafiyeti hariç tutacaktır.

İkinci olarak, CASP’lerin bir token sahibinin kişisel dijital cüzdanını (itibari para birimlerine sahip bir banka hesabı gibi kripto varlıkların depolanmasına izin verir) içeren 1.000 avronun üzerindeki işlemleri işlediği durumlarda, CASP’lerin token sahibinin kimliğini doğrulaması ve söz konusu dijital cüzdanın gerçekten sahibi olduklarından emin olunmalıdır. Bu koşul, bir token sahibinin kendi dijital cüzdanından değil, üçüncü taraf bir cüzdan kullanarak para aktardığı 1.000 avronun altındaki işlemleri de kapsayacaktır.

10. Sonraki Adımlar

Konsey’in duyurusunun ardından, Parlamentonun Ekonomik ve Parasal İşler Komitesi (Committee on Economic and Monetary Affairs; ECON) 10 Ekim 2022 tarihinde ezici bir çoğunlukla MiCA lehine oy kullandı. ECON’un onayı, 2023 yılının başlarında gerçekleşmesi beklenen Avrupa Parlamentosu’nun dilbilimciler ve hukukçuların revizyonlarını takiben MiCA ile ilgili daha geniş oylamasının yolunu açıyor. MiCA, hem Parlamento hem de Konsey tarafından resmi olarak onaylandıktan sonra, AB Resmi Gazetesi’nde yayınlanacak ve yayınlanmasını takip eden yirminci günde yürürlüğe girecektir. Ancak MiCA, yürürlüğe girdiği tarih ile düzenlemelerinin yürürlüğe girdiği tarih arasında 18 aylık bir geçiş süresi öngörmektedir. Buna göre MiCA’nın 2024 yılında yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Dipnotlar

[1] 2020/0265 (COD) / COM(2020) 593, kripto varlık piyasalarına ilişkin düzenleme için son teklif.

[2] Finansal araçların piyasalarına ilişkin 2014/65/EU sayılı Direktif.

[3] Dağıtık defter teknolojisine dayalı piyasa altyapıları için bir pilot rejime ilişkin Yönetmelik (AB) 2022/858. 23 Mart 2023 tarihinde yürürlüğe girecek olan bu rejim, finansal kurumların ve diğer MiFID tarafından düzenlenen firmaların belirli düzenlemelere uymak zorunda kalmadan DLT kullanarak tokenize menkul kıymetlerde alım satım yapabileceği ve işlem yapabileceği güvenli bir ortam (“düzenleyici korumalı alan”) yaratacaktır.

[4] İç pazardaki ödeme hizmetlerine ilişkin Direktif (AB) 2015/2366.

[5] Finansal araçların piyasalarına ilişkin 2004/39/EC sayılı Direktif.

[6] Elektronik para kurumlarının işinin alınması, takibi ve ihtiyatlı denetimi hakkında 2009/110/EC sayılı Direktif (“e-para direktifi” veya “EMD”).

[7] Kredi kuruluşlarının faaliyetlerine erişim ve kredi kuruluşları ile yatırım firmalarının ihtiyati denetimine ilişkin 2013/36/EU sayılı Direktif (“Sermaye Gereksinimleri Direktifi” veya “CRD”).

[8] Piyasanın kötüye kullanılmasına ilişkin (AB) 596/2014 sayılı Yönetmelik (“Piyasanın Kötüye Kullanılması Yönetmeliği” veya “MAR”).

[9] Çok taraflı bir sistem, sistemdeki kripto varlıklar için birden fazla üçüncü taraf alım satım menfaatini ve kurallarına uygun olarak bir sözleşme ile sonuçlanacak şekilde bir kripto varlığı diğeriyle değiştirerek bir araya getiren veya bir araya getirmeyi kolaylaştıran sistemdir.

[10] Kredi kurumları ve yatırım firmaları için ihtiyati yükümlülüklere ilişkin (AB) 575/2013 sayılı Yönetmelik (Sermaye Yükümlülükleri Yönetmeliği veya CRR).

[11] Bunlar genel olarak, diğer finansal kurumlardaki yatırımların ve gelecekteki karlılığa dayanan ertelenmiş vergi varlıklarının sınırlı olarak tanınmasıyla ilgilidir ve her ikisinin de CASP’ler için tamamen düşülmesi gerekecektir. Bkz. CRR Madde 46(4) ve 48.

[12] Bu kamuyu aydınlatma yükümlülüğü, özellikle enerji tüketimini ve “çalışma kanıtı” mutabakat mekanizmalarının ilgili etkilerini vurgulamayı amaçlamaktadır.

[13] Dijital sektörde rekabet edilebilir ve adil pazarlara ilişkin 13 (AB) 2022/1925 sayılı Yönetmelik (Dijital Piyasalar Yasası veya DMA). DMA’nın 2. maddesi kapsamında, temel platform hizmetleri şu şekilde tanımlanmaktadır: çevrimiçi aracılık hizmetleri, çevrimiçi arama motorları, çevrimiçi sosyal ağ hizmetleri, video paylaşım platformu hizmetleri, numaradan bağımsız kişilerarası iletişim hizmetleri, işletim sistemleri, web tarayıcıları, sanal asistanlar, bulut bilgi işlem hizmetleri ve çevrimiçi reklamcılık hizmetleri.

[14] 2020/0266(COD) /COM(2020) 595, finans sektörü için dijital operasyonel esnekliğe ilişkin bir düzenleme için nihai teklif.

[15] 2020/0268(COD) / COM(2020) 596, 2006/43/EC, 2009/65/EC, 2009/138/EU, 2011/61/EU, EU/2013/36, 2014/65/AB, (AB) 2015/2366 ve AB/2016/2341 Direktiflerini tadil eden bir direktif için nihai teklif.

[16] 2021/0241(COD) / COM (2021) 422, fon transferlerine ve belirli kripto varlıklara eşlik eden bilgilere ilişkin bir düzenleme için nihai teklif (yeniden düzenleme).

(*) Bu çeviride yer alan görüşler Skadden Yazarları Azad Ali ve Pietro Piazzi’ye ait olup çevirenin çalıştığı kurumu bağlamaz, çevirenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Çevirideki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler çevirene aittir. Çevirisi yapılan İngilizce makalenin orijinal künyesi şu şekildedir: Azad Ali (Counsel/London) and Pietro Piazzi (Trainee Solicitor / London), The Distributed Ledger: Blockchain, Digital Assets and Smart Contracts, EU’s Proposed Legislation Regulating Cryptoassets, MiCA, Heralds New Era of Regulatory Scrutiny, Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom LLP, November 23, 2022, < https://www.skadden.com/-/media/files/publications/2022/11/eus_proposed_legislation_regulating_cryptoassets_mica_heralds_new_era_of_regulatory_scrutiny.pdf > erişim tarihi 22 Aralık 2022

** Azad Ali ve Pietro Piazzi (Skadden, Arps, Slate, Meagher ve Flom LLP); Türkçe Çeviri: Yavuz Akbulak-SPK