Merhum hocam Prof. Dr. Adnan TEZEL beyefendiye…
Malum olduğu üzere, 8 Ekim 2021 tarihinde 136 ülke, “Ekonominin Dijitalleşmesinden Kaynaklanan Vergi Zorluklarına Yönelik İkili (İki Ayaklı/Sütunlu) Çözüm Bildirisi” başlıklı ortak bir belge (Belge) yayınladılar[1].
Bu belge, dijital şirketler de dahil olmak üzere en büyük Çok Uluslu Şirketler (ÇUŞ’lar/Multinational Enterprises) ile ilgili olarak yeni bir küresel kurumsal vergilendirme çerçevesinin oluşturulmasına yönelik desteği teyit ederek 1 Temmuz 2021 tarihli önceki beyanı iyileştirmektedir. Önceki açıklama ile tutarlı olarak, anılan belge, ilerleyen küreselleşme ve dijitalleşmeden yararlanan büyük şirketlerin küresel vergilendirilmesine yönelik çözümlerin getirilmesini onaylamaktadır. Belgede ikili ayak kapsanmaktadır:
- Sütun (ayak) 1, büyük ÇUŞ’lardan kaynaklı karların piyasa yetki alanlarına yeniden tahsisiyle,
- Sütun 2 ise, Küresel Asgari Vergi ile
ilgilenir.
Belgede yapılan açıklamada, ayrıca ayrıntılı kuralların geliştirilmesi ve yasama uygulaması için zaman çizelgeleri içeren ayrıntılı bir uygulama planı da yer almaktadır.
Sütun 1: Karların Yeniden Tahsisi
Sütun 1, gelirlerin kazanıldığı ülkelere (yani piyasa yetki alanları) karların tahsisine ilişkin yeni kurallar geliştirmeyi amaçlayan faaliyetleri kapsar.
Açıklamada, yeni kuralların dünya çapında 20 milyar Euro’dan fazla geliri ve yüzde 10’un üzerinde karlılığı olan ÇUŞ’lar için geçerli olacağı teyit edilmiştir.
- Sütun kapsamında detaylandırılan vergilendirme mekanizması üç unsuru içerecektir:
- Tutar A ”“ “tüketiciye dönük işletmeler” (consumer facing businesses/CFB) ve “otomatik dijital hizmetler” (automated digital services/ADS) ile ilgili büyük çok uluslu şirketlerin karlarının, kuruluşlar tarafından satılan mal ve hizmetlerin tüketicilerinin bulunduğu ülkelere kısmen yeniden dağıtılması mekanizması;
- Tutar B ”“ emsallere uygunluk standardının temel pazarlama ve dağıtım faaliyetlerine uygulanmasını kolaylaştırmayı amaçlayan bir mekanizma;
- Vergi kesinliği – A Tutarı için çifte vergilendirmeyi önlemeye izin verecek bir ihtilaf önleme ve çözüm mekanizmaları (diğer vergi ihtilaflarına genişletilme olasılığı ile).
1 Temmuz 2021’de yapılan açıklamada, A Tutarı kapsamındaki tahsisin yüzde 20 ile yüzde 30 arasında olacağı belirtilmişti. 8 Ekim 2021 tarihli açıklamada ise, bu miktarın yüzde 25 olacağı belirtilmektedir. Açıklamaya göre, 1 milyon Euro veya daha fazla gelir elde edilen yargı bölgelerine bir tahsisat verilecektir. Sütun 1’in küresel olarak 125 milyar ABD doları karın yeniden tahsisi ile sonuçlanacağı tahmin edilmektedir.
Sütun 2: Küresel Asgari Vergi[2]
Sütun 2, ülkelerin vergi tabanlarını korumak için kullanabilecekleri küresel bir asgari kurumlar vergisi (GloBE/Global Anti-Base Erosion ”“ Küresel Anti-Temel Erozyon) getirmeyi sağlar. Bunun temel amacı, vergilendirilmemiş gelirin üretildiği ülkelerden zararlı vergi rekabeti uygulamaları (vergi cennetleri/tax havens) izleyen yargı bölgelerine kaydırılmasını engellemektir.
Bu amaçlar için kullanılan asgari vergi oranı yüzde 15 olacaktır (1 Temmuz 2021 tarihli açıklamada “en az yüzde 15” olacağı belirtilmiştir). Yeni vergilendirme mekanizmaları, küresel konsolide yıllık geliri 750 milyon Euro eşiğini aşan çokuluslu şirketlere uygulanacaktır.
Aynı zamanda, açıklamaya göre, asgari vergi, belirli bir eyalette fiili ticari faaliyet yürüten kuruluşlar üzerindeki vergi yükünü artırmayacak şekilde tasarlanmalıdır. Bunu başarmak için, formüle edilmiş bir madde yaratılması (carve-out) sağlanacaktır. GloBE kuralları ayrıca, ÇUŞ’ların 10 milyon Avrodan az gelire ve 1 milyon Avrodan az kara sahip olduğu yargı bölgeleri için de minimis bir hariç tutma sağlayacaktır.
Devlet kurumları, uluslararası kuruluşlar, kar amacı gütmeyen kuruluşlar, çokuluslu girişimler veya bunlara benzer kuruluşların kontrol ettikleri (Ultimate Parent Entities (UPE) of an Multinational Enterprises ”“MNE- Group or any holding vehicles used by such entities, organizations or funds) emeklilik fonları veya yatırım fonları bu yeni kuralların dışında tutulacaklardır.
Ayrıca, Sütun 2, bir ÇUŞ grubu içindeki kurucu kuruluşların düşük vergilendirilmiş gelirleri ile ilgili olarak bir ana kuruluşa ilave vergi uygulayan bir Gelir Dahil Etme Kuralı (IIR/Income Inclusion Rule) ve vergiyi reddeden destekleyici bir Vergiden Azaltılmış Ödeme Kuralı (UTPR/Undertaxed Payment Rule) sağlar.
Kurallar, uluslararası faaliyetlerinin ilk aşamasında ÇUŞ’lar için UTPR’den hariç tutulmayı sağlayacaktır. Bu, yurtdışında en fazla 50 milyon Avro maddi varlığa sahip olan ve en fazla 5 başka yetki bölgesinde faaliyet gösteren ÇUŞ’lar olarak tanımlanmaktadır. Bu istisna, çokuluslu girişimlerin (MNEs) ilk kez GloBE kuralları kapsamına girmesinden sonraki 5 yıllık bir süre ile sınırlıdır. Yürürlüğe girdiğinde GloBE kuralları kapsamında olan ÇUŞ’lar için 5 yıllık süre, UTPR kurallarının yürürlüğe girdiği tarihte başlayacaktır.
Açıklama, ayrıca Vergiye Tabi Kuralın (STTR/Subject to Tax Rule) gelişmekte olan ülkeler için önemini teyit etmekte ve STTR asgari oranının altında nominal kurumlar vergisi oranlarını faiz, telif ücretleri ve belirli bir dizi diğer ödemeye (ki bunlar daha fazla tartışmaya tabi olarak) istendiğinde STTR’yi gelişmekte olan ülkelerle yaptıkları ikili anlaşmalara dahil edeceklerdir. Açıklamada, “gelişmekte olan ülkeler”, 2019 yılında kişi başına GSMH’si 12.535 ABD Doları veya daha az olan ülkeler olarak tanımlanmaktadır. STTR kapsamındaki vergilendirme hakkı, asgari oran ile ödeme üzerindeki vergi oranı arasındaki fark ile sınırlı olacak ve asgari oran, STTR yüzde 9’dur.
Uygulama planı
Açıklamada yer alan uygulama planında, ülkelerin zaman çizelgesi hedeflerine ulaşmak için yasama süreçleri bağlamında tüm çabalarını kullanmaya tamamen kararlı oldukları belirtilmektedir.
Küresel asgari vergi ile ilgili model kurallar ve STTR model anlaşma hükmü ve yorumu Kasım 2021’in sonuna kadar geliştirilecektir. A Tutarı kurallarını ve açıklayıcı beyanını, ayrıca model yerel mevzuat ve yorumları içeren çok taraflı sözleşme (MLC/multilateral convention), 2022’nin başlarında sonuçlandırılacaktır. STTR çok taraflı enstrümanı (MLI/multilateral instrument), 2022’nin ortalarına kadar geliştirilecektir.
A Tutarı için, MLC aracılığıyla uygulamanın 2023’te yürürlüğe girmesine izin vermek amacıyla olduğu belirtilmektedir. UTPR 2024’te yürürlüğe girecektir. Bununla birlikte, ülkelerin yasama süreçlerinin hızında sınırlamalarla karşı karşıya kaldıkları kabul edilmektedir, bu nedenle önemli sayıda ülkenin hangi aşamada kuralları uygulamaya koyduğu görülecektir.
Açıklamada ayrıca, 8 Ekim 2021 tarihinden 31 Aralık 2023 tarihine kadar veya Çok Taraflı Sözleşme’nin (MLC) yürürlüğe girmesine kadar hiçbir şirkete yeni dijital hizmet vergileri veya diğer benzer tedbirlerin yürürlüğe girmeyeceği ve uygulanmayacağı da taahhüt edilmektedir. MLC, tüm tarafların tüm şirketler ile ilgili olarak mevcut tüm dijital hizmet vergilerini ve diğer ilgili benzer önlemleri kaldırmasını ve gelecekte bu tür önlemleri almamayı taahhüt etmesini isteyecektir. Açıklama, MLC’nin benimsenmesinin bir parçası olarak ilgili benzer önlemleri neyin oluşturduğunun ayrıntılı bir tanımının nihai hale getirileceğini belirtmektedir.
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıda yer alan tüm hatalar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
[1] OECD tarafından yayımlanan belgenin/broşürün İngilizce adı şöyledir: “Two-Pillar Solution to Address the Tax Challenges Arising from the Digitalisation of the Economy” < https://www.oecd.org/tax/beps/brochure-two-pillar-solution-to-address-the-tax-challenges-arising-from-the-digitalisation-of-the-economy-october-2021.pdf > erişim tarihi 01 Kasım 2021
[2] Küresel asgari vergi, 30-31 Ekim 2021 tarihleri arasında Roma’da (İtalya) yapılan G20 Zirvesi’nde onaylanmıştır. Konuyla ilgili haber için bkz. < https://www.reuters.com/business/g20-leaders-endorse-global-minimum-corporate-tax-deal-2023-start-2021-10-30/ > erişim tarihi 01 Kasım 2021
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.