“Derin olan kuyu değil, kısa olan iptir.”
Çin atasözü
Özel amaçlı satın alma şirketleri (special purpose acquisition companies; SPACs), özellikle son zamanlarda sermaye piyasalarındaki başat aktörlerdendir. Menkul kıymet düzenlemeleri ile birleşme ve devralmalar (mergers and acquisitions) ile ilgili yasalar arasındaki kesişme noktasında faaliyet gösteren SPAC’ler, esas olarak menkul kıymetlerin halka arzı (initial public offering-IPO) yoluyla nakit finansman sağlayan esasen paravan kuruluşlardır (cash shell entities). Bunların tek amacı, sınırlı bir zaman çerçevesinde, ‘de-SPAC’[1] olarak adlandırılan bir işlemde birleştirilecek uygun bir hedef şirketi keşfetmektir. Bu şekilde, faaliyet gösteren bir işletmeye sahip halka kapalı hedef şirket (private target company), geleneksel bir halka arz (traditional IPO) gerçekleştirmeden menkul kıymetlerinin kotasyonunu gerçekleştirebilir.
Elbette, SPAC’ler 1990’ların başından beri mevcutturlar. Takip eden yıllarda, 2008 küresel mali krizinin ardından önemleri geçici olarak azalana kadar büyük ilgi de görmüşlerdir. O zamandan beri SPAC’ler yeniden canlanırken, 2020 yılından itibaren özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) şimdiye kadar hayal bile edilemeyecek bir büyüklük sırasıyla, sermaye piyasalarından fon sağlamada önemli bir rol üstlenmişlerdir. ABD’deki SPAC kotasyonları için koparılan yaygaralar başka yerlerde fark edilmemiştir. Diğer bazı yargı mercileri bu gelişmeleri not almış ve SPAC’leri kolaylaştırmak için kendi yasal rejimlerini gözden geçirmeye başlamışlardır. Diğerlerinin yanı sıra, dikkatler hızla Asya’nın önde gelen iki finans merkezi olan Singapur ve Hong Kong’a kaymıştır.
Bu iki yargı alanındaki gelişmelerin incelenmesi birkaç nedenden dolayı ilginçtir.
- İlk olarak, bu ülkeler, SPAC pazar payının bir kısmını ele geçirmek için ABD’deki son gelişmeleri şevkle izlediler.
- İkincisi, Singapur ve Hong Kong, yeni ürünleri tanıtmak da dahil olmak üzere, şirketleri borsalarına çekmek için tarihsel olarak rekabet ettiler ki, son zamanlarda buna yüksek görüntülü bir örnek, ikili sınıf hisse yapısının (dual class share structure) kabulü olmuştur.
- Üçüncüsü, ortak yasal mirasları nedeniyle iki yargı alanında yasal sermaye piyasası işlemlerinde önemli benzerlikler olmaya devam etmektedir.
Hem Singapur hem de Hong Kong, SPAC’lerin kendi borsalarında kote edilmelerini kolaylaştırmak için piyasa reformları başlatmıştır. Singapur Borsası (Singapore Exchange-SGX) Mart 2021’de bir istişare sürecine (consultation process) başlamış ve Eylül 2021’e kadar bir çerçeve (framework) oluşturmuştur. Hong Kong Borsası ve Takas Şirketi (Hong Kong Exchanges and Clearing Limited-HKEX) de, kısa bir süre sonra, Eylül 2021’de istişare sürecini başlatarak, Aralık 2021’e kadar SPAC’ler için bir kotasyon rejimi uygulayarak Singapur’u takip etmiştir. Hong Kong’un girişimleri ABD pazarında düşüş yaşandıktan sonra başlamıştır. Her halükarda, yasal piyasa girişimleri (legal initiatives) benimsenmiş; 31 Mart 2022 itibarıyla, halihazırda Singapur’da üç, Hong Kong’da ise bir SPAC kote edilmiştir.
Asya’daki bu iki finans merkezindeki düzenleyicilerin hızlı tepkileri (swift reaction), Asya şirketlerinin kote edilmeleri için bir toplama alanı yaratmaya veya Asyalı destekleyiciler tarafından SPAC kurulmasına odaklanmaya yol açmıştır. ABD’de SPAC kurmak için, Asya merkezli destekleyicilerin likiditeden yararlandığına dair kanıt ta vardır. Ayrıca, SPAC kullanımı, pandemi sonrasında belirsiz piyasa koşulları (uncertain market conditions) nedeniyle düşüşe tanık olan ve ayrıca kote edilen Çinli şirketler üzerindeki kısıtlamalara yol açan iki borsadaki genel kotasyonları (undertaking listings) artırmak için de bir önlemdir.
İşte bu arka plan minvalinde, National University of Singapore Hukuk Fakültesi profesörü Umakanth Varottil tarafından Mayıs 2022’de hazırlanan “Özel Amaçlı Satın Alma Şirketleri (SPACs): İki Asya Finans Merkezinin Uyumsuz Hikayesi” başlıklı makalenin amacı, Singapur ve Hong Kong tarafından SPAC’leri düzenlemek için oluşturulan yasal çerçeveleri incelemektir. Makale, bunu sadece birbiriyle karşılaştırmalı olarak değil, aynı zamanda ABD uygulamasını bir referans çerçevesi olarak kullanarak, SPAC düzenlemesinin temel özelliklerini analiz ederek yapmaktadır. Makalenin temel bulguları (principal findings), pastanın aynı parçası için güçlü bir şekilde rekabet etmesine rağmen, iki finans merkezinin SPAC’lerin düzenlenmesine yönelik oldukça farklı yaklaşımlar benimsemesidir. Singapur, halka açık payların korunması için ek önlemler getirmenin yanı sıra, ABD uygulamasına oldukça sıkı bir şekilde bağlı kalmayı hedeflerken, Hong Kong rejimi çok daha kısıtlayıcı ve yerel ihtiyaçlara ve gerçeklere (local needs and realities) sadık kalmak için bilinçli olarak ABD yaklaşımından uzak durmaktadır.
Ticari kaygıların (commercial considerations) yanı sıra, düzenleyici stratejilerdeki bu biraz genişleyen boşluk, düzenleyici düşünce sürecini renklendiren tarihsel olayların yanı sıra farklı düzenleyici felsefelere de atfedilebilir. Örneğin, Hong Kong’da, paravan nakit ödeme kuruluşları (cash shell entities) ve ters devralmalar (reverse takeovers) ile ilgili bazı sağlığa zararlı deneyimler, büyük ölçüde katılık getiren çerçeve tasarımının ön saflarında yer almıştır. Hem Singapur hem de Hong Kong’un ABD deneyimini yakından gözlemledikleri (farklı ölçülerde benimsemelerine rağmen) göz önüne alındığında, ABD’deki herhangi bir başka düzenleyici reformun, iki Asya finans merkezindeki SPAC yapılarının yörüngesi üzerinde tartışmalı bir etkisinin olacağı düşünülmektedir.
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir. [“Özel Amaçlı Satın Alma Şirketleri (SPACs): İki Asya Finans Merkezinin Uyumsuz Hikayesi” (Special Purpose Acquisition Companies-(SPACs: A Discordant Tale of Two Asian Financial Centres, NUS Law Working Paper No. 2022/005) başlıklı makale için lütfen bkz. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4119063 erişim tarihi 02 Haziran 2022]
[1] Bir şirket, Özel Amaçlı Satın Alma Şirketi (SPAC) kullanılarak halka arz edildiğinde, süreç bir birleşmeye benzer görünebilir. Pek çok benzerlik olsa da, ‘de-SPAC’ sürecinin birleşmeden farklı olmasının birkaç yolu vardır: Kısacası, ‘de-SPAC’ işlemi, bir SPAC, satın alan bir varlık ile halka kapalı hedef bir işletmeyi içeren, bir şirket birleşmesidir. Amerikan Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (U.S. Securities and Exchange Commission-SEC) vekalet kurallarına göre, halka açık bir şirket olarak SPAC, planlanan bir birleşme için hissedar onayını almalıdır. Birleşme için hissedarların onayının alınması, hissedar toplantılarının yapılmasını, vekaletnamelerin doldurulmasını ve SEC’den onay alınmasını gerektirir. Hissedar ve SEC onayı ile SPAC, birleşmeyi tamamlamak için SEC’e 8-K formu sunabilir.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.