“Yıkmak kolay, yapmak zordur.”
Türk Atasözü
Amerikan Yenilikçilik ve Çevrimiçi Seçim Yasası Tasarısı[1] (American Innovation and Choice Online Act), potansiyel antitröst ve tüketici seçimi ihlalleri için büyük teknoloji şirketlerini hedef alan en son iki taraflı çalışmadır (bipartisan effort targeting big tech companies for potential antitrust and consumer choice violations).
Bu yasa tasarısı;
a) Bir kullanıcının içerik oluşturmasına veya içerikle etkileşime girmesine olanak tanıyan bir “web sitesi, çevrimiçi veya mobil uygulama, işletim sistemi, dijital asistan veya çevrimiçi hizmet” (website, online or mobile application, operating system, digital assistant, or online service) olarak tanımladığı en büyük “çevrimiçi platformlar” (online platforms) için geçerlidir.
b) Tüketiciler veya üçüncü şahıs işletmeler arasında e-ticareti kolaylaştırmaktadır.
c) Büyük miktarda bilgi görüntüleyen kullanıcı aramalarına olanak tanımaktadır.
Söz konusu tasarı;
- Aylık en az 50 milyon aktif kullanıcısı (monthly active users) veya 100.000 iş kullanıcısı (business users) olan;
- Yıllık piyasa değeri veya ABD net satışları (annual market capitalization or U.S. net sales) 550 milyar Amerikan dolarını aşan ve
- İş kullanıcıları için “kritik bir ticaret ortağı” (critical trading partner) olarak hizmet eden
platformları kapsamaktadır. Düzenlemenin Microsoft, Apple, Alphabet (Google’ın ana şirketi), Amazon ve Meta’yı (eski unvanıyla Facebook) kapsayıp kapsamayacağı belli değildir.
Tanımda belirtilen kapsanan platformlara (covered platforms) ek olarak, (e) alt bölümü FTC ve DOJ’nin birlikte kapalı bir platform belirlemesine izin vermekte ve bu tanımlamalar yedi yıl boyunca geçerli olacağı belirtilmektedir.
Tasarı yürürlüğe girerse, federal antitröst kurumlarına, “kapsanan platformlar” (covered platforms) olarak adlandırılanlara karşı para cezaları ve ihtiyati tedbir kararları verme yetkisi verilecektir.
Anılan tasarı aşağıdaki ihlalleri içermektedir:
- Bir platform operatörünün ürünlerinin, hizmetlerinin veya iş kollarının “haksız olarak” (unfairly) tercih edilmesi,
- Platformun operatörüne karşı rekabet etmek için başka birinin ürünlerinin “haksız olarak” sınırlanması ve bu düzenlemelerin uygulanmasında ayrımcılık yapılması,
- Kapsanan platformun hizmet koşullarının uygulanmasında benzer konumdaki iş kullanıcıları arasında platformda rekabete zarar verebilecek bir konuda ayrımcılık yapılması,
- İşletme sahiplerinin, platform operatörünün ürünlerinde bulunan farklı platformların işletim sistemleri, donanımları veya yazılım özellikleriyle çalışma kapasitesinin kısıtlanması,
- Kapsanan platforma erişimi veya platformda tercih edilen durumu veya yerleşimi, kapsanan platform operatörü tarafından sunulan ve kapsanan platformun kendisine özgü olmayan diğer ürünlerin satın alınmasına veya kullanılmasına koşullandırılması,
- Bir iş kullanıcısının faaliyetleri veya bir iş kullanıcısının ürünleriyle bir kapalı platform kullanıcısının etkileşimi yoluyla kapsanan platformdan elde edilen veya kapsanan platformda oluşturulan, kamuya açık olmayan verilerin, kapsanan platformun kendi teklifini sunmak veya desteklemek için kullanılması,
- Kapsanan platform kullanıcılarının, platforma önceden yüklenmiş olan yazılım uygulamalarını kaldırmasının veya kullanıcıları kapsanan platform tarafından sunulan ürünlere yönlendiren platformdaki varsayılan ayarların değiştirilmesinin kısıtlanması veya engellenmesi,
- Endişelerini bildiren kullanıcılara karşı misilleme yapılması.
Şirketlere, yasal nedenlerle, güvenliği, kullanıcı gizliliğini veya veri güvenliğini korumak veya kapsanan platformun “temel işlevselliğini” (core functionality) sürdürmek veya geliştirmek için gerekirse “dar bir şekilde uyarlanmış” (narrowly tailored) ve “kural dışı/bahanesiz” (non-pretextual) eylemlerde bulunmalarına izin verilmektedir. “Temel işlevsellik” kavramı tanımlanmamış olup, büyük platformlar, hizmetlerinin “temel” (core) olduğunu iddia edebilecekleri ürün ve hizmetleri geliştirirken (veya zaten sunarken) sonunda anlaşmazlıklara yol açabilirler. FTC, olağan uygulama prosedürleri altında veya federal antitröst yasaları kapsamında DOJ veya bir eyalet başsavcısı tarafından birincil yaptırımı sağlayacaktır. ABD başsavcıları vatandaşları adına hareket edebilirken, kanun tasarısında özel bir dava hakkı bulunmamaktadır.
Diğer taratan, tasarıda Senato’ya sunuş öncesinde Amerikan Meclisi Komitelerinde günceller (updates) yapılmıştır: Güncellenen tasarıda, kablosuz hizmetler veya radyo hizmetleri “çevrimiçi platformlar” tanımından istisna tutulmuş; tasarının, “çevrimiçi platformlar” tanımından “ödemeler” (payments) kavramı çıkarılmıştır.
Güncellenen yasa tasarısı, yasa dışı veya bu yasayı ihlal eden davranışları tanımlamak için “haksız” (unfairly) terimini hariç tutmaktadır. Gözden geçirilmiş metne ayrıca, kapsanan platformların işletme sahiplerinin farklı platformların işletim sistemleri, donanımları veya platform operatörünün kendi ürünlerinde bulunan yazılım özellikleri eklenerek şunlar ilave edilmiştir: “bu tür erişimin önemli bir siber güvenlik riskine yol açacağı durumlar hariç”
Güncellenen yasa tasarısı, “dar bir şekilde uyarlanmış” (narrowly tailored) ve “mazeretsiz” (non-pretextual) ifadeleri “makul bir şekilde uyarlanmış” (reasonably tailored) ile değiştirilerek hangi davranışın olumlu bir savunma oluşturduğuna ilişkin üslubu değiştirmiştir. Şirketler artık “davranışın maddi olarak daha az ayrımcı yollarla gerçekleştirilemeyeceğini” (conduct could not be achieved through materially less discriminatory means) de göstermek zorundadırlar.
Tasarıya, açıkça ispat yükünü davalıya yükleyen bir “İspat Yükü” (Burden of Proof) maddesi eklenmiştir. Güncellenen yasa tasarısı, daha önce belirtilen %15 yerine toplam ABD gelirlerinin (total US revenue) %10’una kadar yeni para cezaları (new civil penalties) getirmektedir.
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
[1] Amerikan Yenilikçilik ve Çevrimiçi Seçim Yasası Tasarısı (02 Mart 2022 tarihinde Amerikan Senatosu’na gönderilmiştir) için bkz. < https://www.congress.gov/bill/117th-congress/senate-bill/2992/text?q=%252525257B%2525252522search%2525252522:%252525255B%2525252522s+2992%2525252522,%2525252522s%2525252522,%25252525222992%2525252522%252525255D%252525257D&r=4&s=1 > erişim tarihi 16 Haziran 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.