Bilindiği üzere, merkezi Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan Vergi Vakfı (Tax Foundation) kısa bir süre önce, ülkelerin vergi sistemlerinin karmaşıklığını ve tarafsızlığını ölçen 2022 Uluslararası Vergi Rekabet Endeksi’ni (International Tax Competitiveness Index-ITCI) yayınladı
Yıllar geçtikçe, Şili sürekli olarak bu Endeksin sıralamasının alt yarısında kaldı ve Endeksin 2022 yılı sürümünde ise Şili, bireysel (gerçek kişi) Gelir Vergisi puanındaki düşüş (38 ülke arasında) ve Tüketim Vergisi puanındaki hafif düşüş nedeniyle 26. sıradan 27. sıraya geriledi.
Şili, Tüketim Vergisi politikasında nispeten iyi bir puan alarak 11. sırada yer alıyor. Tüketimin %62,6’sından fazlası Katma Değer Vergisi (KDV) kapsamındadır ve genel bir KDV muafiyeti eşiği yoktur. Bu, %19’luk genel makul bir KDV oranına izin verir.
Şili, bireysel gelirin vergilendirmesi için özellikle zayıf bir puana sahiptir. Bir yandan, sermaye kazançları üzerindeki vergi oranı %40’tır ve OECD ortalaması olan %19’un oldukça üzerindedir. Öte yandan Şili, OECD ülkeleri arasında %7 ile emek üzerindeki en düşük ikinci vergi önlemine/tıkacına (tax wedge) sahipken, OECD ortalaması %34,6’dır.
Şili ayrıca sınır ötesi vergi bileşeninde de kötü puan alıyor. Şili’nin dünya çapında bir vergi sistemi varken, çoğu OECD ülkesinin bölgesel hükümleri söz konusudur. İlave olarak, Şili, firmaların yabancı kuruluşlara veya kişilere ödenen temettü veya faiz ödemelerinin %35’ini kesmesini gerektiren en yüksek temettü ve faiz stopaj oranlarından birini uygulamaktadır. Bu vergiler, hem daha düşük temettü getirisi elde edecek yatırımcılar için hem de stopaj vergilerinin maliyetini telafi etmek için daha yüksek tutarda faiz veya isim hakkı ödemesi yapmak zorunda kalan firmalar için yatırımı daha maliyetli hale getirmekte; bu vergiler ayrıca yatırım ve üretim için mevcut fonları azaltır ve sermaye maliyetini artırmaktadır. Ülkeler arasındaki vergi anlaşmaları stopaj vergilerini azaltabilir veya ortadan kaldırabilirken, Şili’nin yalnızca 33 anlaşmadan oluşan nispeten küçük bir vergi anlaşması ağı vardır.
Şili vergi sisteminin bir diğer zayıflığı ise Şili’nin 13. sırada yer aldığı kurumlar vergisi bileşenidir. Bunun temel nedeni %27 olan kurumlar vergisi oranının OECD ortalaması olan %23,6’nın önemli ölçüde üzerinde olmasıdır. Ancak, COVID-19 salgınına yanıt olarak Şili, küçük işletmeler için kurumlar vergisi oranını geçici olarak %10’a düşürmüş; buna ek olarak, işletmelerin binalara ve makinelere yapılan yatırımları derhal yazmalarına ve maddi olmayan duran varlıkları anında amorti etmelerine geçici olarak izin vermiştir.
Vergi Reformu Ekonomik Büyümeyi Engelleyecek ve Şili’nin Vergi Rekabet Gücünü Azaltacaktır
Şili Devlet Başkanı Gabriel Boric, gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYİH) yaklaşık %3,6’sı kadar ek gelir elde etmeyi amaçlayan iddialı bir vergi reformu planı başlatmıştır. Yasa tasarısının son taslağı, devreden vergi zararlarının mevcut sınırsız kullanımını %50 olarak sınırlandırıyor, en yüksek marjinal temettü vergi oranını %33,3’ten %43,06’ya çıkarıyor ve dağıtılmamış kazançlar vergisine ek olarak %2,5’lik bir vergi teklif ediyor. Buna ek olarak, reform ayrıca yeni bir servet vergisi ve madencilik telif ücretlerinde bir artış önermektedir.
Bu politikalar uygulanırsa, ülkenin 2023 yılı Uluslararası Vergi Rekabet Endeksi’ndeki genel sıralaması (38 ülke arasında) 27. sıradan 35. sıraya düşecektir. Kurumlar vergisi sıralaması 13. sıradan 17. sıraya, emlak vergisi sıralaması 13. sıradan 25. sıraya ve bireysel gelir sıralaması 34. sıradan 35. sıraya gerileyecektir. Ve GSYİH öngörülen gelirin %3,6’sını artıramayabilir.
Pandemi sırasında sermaye yatırımlarını teşvik etmek için uygulamaya konulan geçici politikalar yerindeydi, ancak geçici politikalar genellikle uzun vadeli büyüme sağlamak için yararlı bir yaklaşım değildir. Yanı sıra, yeni vergi reformu Şili vergi yasalarının birkaç güçlü yönünün çoğunu ortadan kaldıracaktır.
Şili geleceğe bakarken, sermaye yatırım maliyetleri için hızlandırılmış kesintiler uzatılmalı ve kalıcı hale getirilmeli, bireyler ve sermaye üzerindeki gereksiz vergi artışlarından kaçınılmalıdır. Politika yapıcılar, yatırımı, tasarrufları ve girişimci faaliyetleri teşvik eden ve Şili’nin uluslararası vergi rekabet gücünü artıran büyüme odaklı vergi politikasına odaklanmalıdır.
* Bu çeviride yer alan görüşler Tax Foundation Makale Yazarı Cristina Enache’ye ait olup çevirenin çalıştığı kurumu bağlamaz, çevirenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Çevirideki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler çevirene aittir. Türkçe çevirisi yapılan metnin İngilizce orijinal künyesi için bkz. Cristina Enache, Chile’s Tax Reform Heads in the Wrong Direction, Tax Foundation, December 8, 2022, < https://taxfoundation.org/chile-tax-reform/ > erişim tarihi 12 Aralık 2022
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.