1. Kavramın içeriği
Şubesiz bankacılık, bankacılık müşterisinin bankanın şubesini veya merkezini ziyaretinin gerekmediği bir bankacılık türüdür. Aksine, bankacılık işi çevrimiçi, telefonla veya bir ATM (Automatic Teller Machine/Otomatik Nakit Çekme Makinası) yoluyla teknolojik hizmetler aracılığıyla tamamlanabilir; alternatif olarak, bankalar postaneler veya marketler gibi üçüncü taraf konumlarda da hizmet sunabilir.
Kuşkusuz, şubesiz bankacılığın birçok faydası vardır:
- Para çekmek veya para yatırmak için bankayı ziyaret etmek için vakit ayırmaya gerek yoktur.
- Ek olarak, hesap bakiyeleri günün herhangi bir saatinde kontrol edilebilir ve doğrulanabilir.
- Buna ilave olarak, hemen bazı çeklerin temizlenip temizlenmediğini veya otomatik fatura ödemelerinin yapılıp yapılmadığı kontrol edilebilir ve görülebilir.
- Birçok kişi bir akıllı telefon aracılığıyla bankalarının web sitelerine giriş yapabilir; bunun için artık bir bilgisayar bulmaya dahi gerek yoktur.
- Keza, şubesiz bankacılık genellikle banka parasının korunmasına yardımcı olabilir. Bu potansiyel olarak bankaya, kredilerde daha iyi faiz oranları veya bazı hesaplarda daha az ücret teklifinde bulunabilir.
Bununla birlikte, şubesiz bankacılığın olumsuz yönleri de vardır:
- İlk olarak, birinin hesabına bilgisayar veya bir akıllı telefon üzerinden erişmek o kadar güvenli olmayabilir. Bilgisayarda virüs veya casus yazılım bulunması her zaman olasıdır.
- Ek olarak, bazen bir hesap açmak ya da bir kasayı bir yere koymak gibi bankayı ziyaret etmek gerekir. Bankanın şubesiz bankacılığa odaklandığı için yakınlarda bir yeri yoksa bu durum uygunsuz olabilir ve müşterileri farklı bir bankaya geçmeye teşvik edebilir.
Bilindiği üzere, 2020’nin başında tüm Dünya ile birlikte ülkemizi de etkileyen ve etkileri halen süren Covid-19 Salgını; tüketici davranışları ve alışkanlıkları üzerinde orta vadede beklenen değişimlerin kısa süre içerisinde gerçekleşmesine neden olarak, insanların evlerinde zorunlu olarak geçirdikleri sürenin artmasıyla tüm Dünya ülkelerinde olduğu gibi Türkiye’de de dijital içerikli tüketimin artmasına yol açmıştır.
Esasen, bütün bu gelişmeler çerçevesinde, Pandemi döneminde ortaya çıkan yeni tüketici alışkanlıklarının toplumlarca vazgeçilemeyecek şekilde benimsendiği ve normalleşme sonrasında yaşantımızda kalmayı sürdüreceği görülmekte; yanı sıra normalleşme sürecinde kişilerin tüketimlerinde ve toplumsal alışkanlıklarında değişimler yaşanacağı öngörülmektedir.
Dijital banka, aslında çevrimiçi bankacılığı içeren sanal bir süreçtir. Dijital bankacılık, tüketicilerin gördüğü ön ucu, bankacıların sunucuları ve yönetici kontrol panelleri aracılığıyla gördüğü arka ucu ve bu düğümleri birbirine bağlayan ara yazılımı kapsar. Sonuçta dijital bir banka, tüm hizmet sunum platformlarında bankacılığın tüm işlevsel seviyelerini kolaylaştırır. Yani genel merkez, şube, online hizmet, banka kartları, ATM ve satış noktası makineleri ile aynı işlevlere sahip olur.
2. Kısa tarihsel geçmiş
Dijital bankacılığın en eski biçimleri, 1960’larda piyasaya sürülen ATM’lerin ve kartların ortaya çıkışına kadar uzanır. İnternet 1980’lerde erken geniş bant ile ortaya çıktığında, dijital ağlar erken çevrimiçi kataloglar ve envanter yazılım sistemleri için ihtiyaçlar geliştirmek için perakendecileri tedarikçiler ve tüketicilerle birleştirmeye başladı.
1990’lara gelindiğinde İnternet yaygın olarak kullanılabilir hale geldi ve çevrimiçi bankacılık norm haline gelmeye başladı. 2000’li yılların başında geniş bant ve e-ticaret sistemlerinin gelişmesi, günümüzün modern dijital bankacılık dünyasına benzeyen şeylere yol açtı. Akıllı telefonların önümüzdeki on yılda yaygınlaşması, ATM’lerin ötesine geçen işlemler için kapıyı açmış oldu. Dünya genelinde tüketicilerin %60’ından fazlası artık dijital bankacılık için tercih edilen yöntem olarak akıllı telefonlarını kullanıyor.
3. Türkiye’de konu bağlamında yapılan düzenlemeler
Aşağıdaki tabloda, şubesiz/dijital bankacılık ve yanı sıra finansal hizmetler minvalinde yapılan düzenlemelere dair bir mevzuat seti yer almakta olup, tablodan da görüleceği üzere, bu iş oldukça karmaşık bir düzenleme bütününe sahiptir.
Tablo: Türkiye’de Şubesiz/Dijital Bankacılık Bağlamındaki Mevzuat
| Düzenlemenin Adı | Düzenlemedeki İlgili Madde | Yayımlandığı Resmi Gazetenin Tarihi ve Sayısı | ||
| 1 | 5411 sayılı Bankacılık Kanunu
[Şube; elektronik işlem cihazlarından ibaret birimler hariç olmak üzere, bankaların bağımlı bir parçasını oluşturan ve bu kuruluşların faaliyetlerinin tamamını veya bir kısmını kendi başına yapan, sabit ya da seyyar bürolar gibi her türlü işyerini, Merkez şube; yurt dışında kurulu bir bankanın Türkiye’de açtığı şubeyi, birden fazla şubenin olması halinde ise Kuruma bildirilecek ve Kurulca onaylanacak şubeyi ifade eder (m.3).] |
m.6-7
(Şubesiz bankacılık ve/veya yeni nesil bankacılık konusunda özel bir hüküm bulunmamaktadır.) m.76 |
01.11.2005/25983 (Mükerrer) | |
| 2 | 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu | m.45 | 29.04.2006/26153 | |
| 3 | 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu | m.42 | 30.12.2012/28513 | |
| 4 | 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun |
m.8, m.12, m.14/A, m.18-20 |
27.06.2013/28690 |
|
| 5 | 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun | m.22, m.48-49 | 28.11.2013/28835 | |
| 6 | 7039 sayılı Kanun | – | 03.11.2017/30229 | |
| 7 | 7192 sayılı Kanun | – | 22.11.2019/30956 | |
| 8 | 7247 sayılı Kanun | – | 26.06.2020/31167 | |
| 9 | Finansal Hizmetlere İlişkin Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği | – | 31.01.2015/29253 | |
| 10 | Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik |
– |
15.03.2020/31069 |
|
| 11 | Kimlik Paylaşımı Sistemleri Yönetmeliği | – | 21.08.2020/31220 | |
| 12 | 3580 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı
(Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik) |
– |
24.02.2021/31405 (2. Mükerrer) |
|
| 13 | Bankalarca Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik |
– |
01.04.2021/31441 |
|
| 14 | Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (No:19) | – | 30.04.2021/31470 | |
| 15 | Bilgi Sistemleri Yönetimi Tebliği (VII-128.9 sayılı) | – | 05.01.2018/30292 | |
| 16 | Ekonomi Reformları kitapçığı (sayfa 37) | 3.4.c. [Dijital (şubesiz) bankacılık lisanslamalarına (uygulamalarına) imkan sağlanacaktır] | < https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2021/03/Ekonomik-Reformlar-Kitapcigi.pdf > erişim tarihi 30 Eylül 2021 | |
| Not: Bu tablo, ülkemizde 30 Eylül 2021 tarihi itibarıyla geçerli mevzuat taraması yapılarak tarafımızca hazırlanmıştır. | ||||
Artık müşterilerin banka şubesine gitmeksizin bankacılık hizmetlerinden faydalanabilmesi ve bankacılık işlemlerinin daha da büyük bir kısmını uzaktan tamamlayabilmesi yönünde önemli adımlar atılmıştır. Bu gelişmeler, şube sayılarının azalmasını sağlamakla beraber, giderek veri koruma ve doğrulama alanındaki teknolojik gelişmelerin bankacılık sektörü başat olmak üzere tüm finans kesimi daha çok etkileyeceğine dair ipuçları da vermektedir.
4. Sonuç
Bankacılık faaliyetlerinin şube olmaksızın tümüyle sanal ortamda gerçekleştirildiği dijital bankacılık, hem Dünyada hem de ülkemizde[1] dikkat çekmeye başlamıştır. Artık ülke yönetimleri bu yönde düzenlemeler yapmakta, ancak regülasyonların kapsamları farklı olabilmektedir.
Türkiye’de de dijital bankacılık konusunda çok yakın zamanda, dijital bankacılıkla yakından ilişkili uzaktan kimlik tespiti ve elektronik ortamda sözleşme kurulabilmesine ilişkin düzenlemeler dahil birçok düzenleme yaşama geçirilmiştir.
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir. Yazı başlığında yapılan açık kaynak taramalarında, günümüz itibarıyla yeterli kaynak elde edilemediği gözlemlenmiştir.
[1] Yapılan taramalarda, ülkemizde 10’a yakın mevduat ve katılım bankasının bu yönde bankacılık hizmeti verdiği anlaşılmıştır.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.