1. Ülke Riski Nedir?
Ülke riski, belirli bir ülkeye yatırım yapmak ile ilgili belirsizliği ve daha spesifik olarak bu belirsizliğin yatırımcılar için kayıplara yol açma derecesini ifade eder.
Bu belirsizlik;
- Politik,
- Ekonomik,
- Döviz kuru veya
- Teknolojik
etkiler dahil olmak üzere çok sayıda faktörden kaynaklanabilir.
Özellikle, ülke riski, yabancı bir devletin/hükümetin tahvillerini veya transfer riskini artıran diğer finansal taahhütlerini temerrüde düşürme riskini ifade eder.
Daha geniş anlamda ise, ülke riski, siyasi ve ekonomik huzursuzluğun belirli bir ülkede iş yapan ihraççıların menkul kıymetlerini etkileme derecesini ifade eder.
Ülke riski incelenirken aşağıdaki politik, sosyal ve ekonomik göstergeler dikkate alınır.
a) Siyasi göstergeler: iktidar partisinin programı ve iktidarda kalabilme süresi, siyasi partiler yasası ve durumu, halkın beklentileri ve gerçekleşme durumu, ideolojik grupların durumu, kanun düzeni ve geleceği, bürokrasi, dış ilişkiler (uluslararası entegrasyon, komşularla ilişkiler, uluslararası kuruluşlarla ilişkiler, dış siyasi güçlerin etkisi, ülkenin stratejik konumu),
b) Sosyal göstergeler: nüfus artışı, dağılımı, yoğunluğu, homojenliği, kişi başına gelir, servet dağılımı, işsizlik oranı, sosyal güvenlik sistemleri,
c) Ekonomik göstergeler: iç-dış ve toplam borç yükleri, ödemeler dengesi, döviz rezervi, ödemeler dengesi esnekliği, ekonomi yönetimi (para ve maliye politikaları), ekonominin geleceği (enerji kaynakları, maden kaynakları, ihracatın geleceği).
2. Ülke Riskini Anlamak
Daha az gelişmiş ülkelere yatırım yaparken ülke riskinin dikkate alınması kritik öneme sahiptir. Siyasi istikrarsızlık gibi unsurların belirli bir ülkedeki yatırımları etkileyebileceği ölçüde, finansal piyasalarda yaratılabilecek büyük çalkantılar nedeniyle bu riskler de yükselir. Bu tür ülke riski, bu ülkelerde veya bu ülkelerde iş yapan şirketler tarafından ihraç edilen menkul kıymetlerin beklenen yatırım getirisini (ROI) azaltabilir.
Yatırımcılar, döviz kuru riski gibi bazı ülke risklerine karşı da korunma sağlarlar; ancak siyasi istikrarsızlık gibi diğer riskler her zaman etkili bir korunmaya sahip değildir. Böylece, analistler devlet borcuna baktıklarında, borcu veren ülkenin iş temellerini -politikada, ekonomide, toplumun genel sağlığında ve benzerlerinde neler olup bittiğini- incelerler. Doğrudan yabancı yatırımlar (düzenlenmiş bir piyasa veya borsa aracılığıyla yapılmayanlar) ve uzun vadeli yatırımlar, ülke riski açısından en büyük potansiyelle karşı karşıyadır.
Ülke Riskinin Ağırlığı
Çoğu yatırımcı, düşük ülke riskinin ölçütü olarak Amerika Birleşik Devletleri’ni (ABD) düşünür. Dolayısıyla, örneğin Arjantin veya Venezüella gibi yüksek düzeyde sivil çatışma olan ülkelerdeki yatırımlara ilgi duyan yatırımcıların; belirli bir konumdaki ülke riskinin etkisini ölçmenin yollarını bulmak için korelasyon katsayıları içeren verilerle, kendi ülke risklerini, bu riski değerlendirmesi gereken ABD’li profesyonel analistlerinki ile karşılaştırmaları daha akıllıca olur.
Ülke Riskini Değerlendirmede Yardım Alma
Bazı uluslararası kuruluşlar, üye ülkeleri adına ülke riskini değerlendirmektedir. Örneğin, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), resmi olarak desteklenen ihracat kredilerine ilişkin düzenlemesinin bir parçası olarak, faiz oranlarını ve ödeme koşullarını belirlemek amacıyla güncellenmiş bir ülkeler ve bunlarla ilişkili riskler listesi yayınlamaktadır[*]. Buna ek olarak, büyük kredi derecelendirme kuruluşlarının [Standard&Poor’s (S&P), Moody’s ve Fitch[” ]], kurumların ve hükümetlerin etkinliği, ekonomik yapı, büyüme beklentileri, dış finansman gibi temelleri de analiz eden kendi ülke derecelendirme listeleri vardır. Büyük yatırım yönetimi firmaları da belirli iş kollarında ülke riskini derecelendirirler. Örneğin BlackRock Inc., çeşitli ülkeler ve bölgeler için mevcut risk seviyelerini ve eğilimleri izleyen üç aylık bir ülke risk endeksi olan BlackRock Egemen Risk Endeksi’ni (BSRI) yayınlar.
DERLEMENİN KAYNAKLARI
Country Risk, < https://en.wikipedia.org/wiki/Country_risk > erişim tarihi 21 Eylül 2021
Country Risk, < https://www.investopedia.com/terms/c/countryrisk.asp > erişim tarihi 21 Eylül 2021
* Bu derlemede yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Derlemedeki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
** Derleyen Yavuz AKBULAK-SPK Başuzmanı
[*] OECD’nin yayımladığı 25 Haziran 2021 tarihi itibarıyla “ülke riski sınıflandırması” için lütfen bkz. < https://www.oecd.org/trade/topics/export-credits/documents/cre-crc-current-english.pdf > erişim tarihi 21 Eylül 2021; yine Dünyanın en önemli/büyük alacak sigortası şirketlerinden Euler Hermes’in 25 Haziran 2021 tarihi itibarıyla ülke risklerini gösteren haritası ve ülke risk dereceleri için lütfen bkz. < https://www.eulerhermes.com/content/dam/onemarketing/ehndbx/eulerhermes_com/en_gl/erd/map/country-map/2021/New_Map_Risk_2021_Q2.pdf >, < https://www.eulerhermes.com/content/dam/onemarketing/ehndbx/eulerhermes_com/en_gl/erd/map/country-map/2021/EHCountryRiskRatings_Q22021EXT.pdf > erişim tarihi 21 Eylül 2021
[” ] Dünyada halihazırda en önemli derecelendirme kuruluşları şunlardır: Fitch Ratings (ABD), Moody’s (ABD), Standard&Poor’s (ABD), CTRISKS (Çin); diğer yandan, Dünya çapında siyasi risk derecelendirmesi yapan kuruluşlar da şöyledir: Euromoney Country Risk, ECR; IHS Country Risk; BMI Research; Country Risk Solutions; Economist Intelligence Unit; Eurasia Group; Maplecroft; Oxford Analytica; The PRS Group, Inc.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.