Ülke Varlık Fonlarının Girişim Sermayesi, Özel Tahsisli Sermaye ve Gayrimenkul Fonlarına Dönük Yatırımları*

Yeni bir makalede[1], geniş bir uluslararası veri örneğiyle, ülke varlık fonlarının (sovereign wealth funds; SWFs) diğer kurumsal yatırımcı türlerine göre daha düşük getiri elde ettiği ve pozisyonlarını tamamen tasfiye etmekte daha yavaş olduğu gösteriliyor. Veriler, 1995-2020 yılları arasında 52 ülkeden risk sermayesi, özel tahsisli sermaye ve gayrimenkul fonlarındaki (venture capital, private equity, and real asset funds) 538 ülke varlık fonu yatırımını içermektedir. Makalede, önceki çalışmanın, SWF yatırımcılarının bu fonlardaki performansını dikkate almadığı ve bağış fonlarının diğer yatırımcılardan daha iyi performans gösterdiği öne sürülmüştür. Makaledeki çok daha geniş veri seti, bağış gibi diğer kurumsal yatırımcıların fazla performans göstermediğini gösteriyor; aksine, farklı kurumsal yatırımcı sınıfları arasındaki ülke varlık fonlarına bakmak gerekir. Veriler, ülke varlık fonlarının düşük performans gösterdiğini gösteriyor.

Ülke varlık fonları, dünya çapında milyarlarca doları yöneten büyük kurumsal yatırımcılardır. Ülke Varlık Fonu Enstitüsü’ne göre Ekim 2022 itibarıyla en büyük 100 ülke varlık fonunun yönetimi altında 10 trilyon dolardan fazla varlık vardı[2]. Ülke varlık fonları, son derece büyük olmaları ve siyasi ve finansal hedefleri birleştiren uzun vadeli bir bakış açısıyla (long-term view) faaliyet göstermeleriyle bilinirler. Ülke varlık fonları, halka açık ve halka kapalı şirketler de dahil olmak üzere birçok varlık sınıfına doğrudan yatırım yaparlar. Ülke varlık fonları ayrıca özel tahsisli sermaye ve girişim sermayesi fonları gibi aracılar vasıtasıyla halka kapalı şirketlere yatırım yaparlar. Devasa ölçeklerine ve önemlerine (massive scale and importance) rağmen, özel tahsisli sermaye, risk sermayesi ve gayrimenkul fonlarındaki ülke varlık fonu yatırımlarının doğası ve performansına ilişkin kanıtlar azdır. Özel sermaye fonlarındaki sermaye kaynağının, sermayenin nasıl konuşlandırılacağını etkilediği uzun zamandır bilinmektedir. Bu nedenle, makaledeki araştırma soruları ufka odaklanıyor ve ülke varlık fonlarının bu alternatif fonlara yaptığı yatırımlara geri dönülüyor.

Sınırlı sorumlu ortaklar (limited partners), likidite kısıtlamaları olabileceğinden genellikle daha kısa bir yatırım ufkunu tercih ederler. Bununla birlikte, yatırımı geciktirmek için siyasi ve stratejik bir fayda varsa, ülke varlık fonları söz konusu olduğunda alternatif varlık fonunun yatırım ufku daha uzun olabilir. Yani, alternatif yatırım fonu siyasi hedefleri kolaylaştıran yatırımlar yapıyorsa ve bu hedefler henüz meyvelerini vermemişse veya henüz meyvelerini vermemiş bir siyasi bağlamda daha uygun bir şekilde kullanılacaksa, o zaman fonun tasfiyesini geciktirmek için siyasi nedenler olabilir. Alternatif olarak, kısa vadeli finansal sonuçların gösterilmesi için siyasi baskı varsa, fonun yatırım ufku daha kısa olabilir. Bu çalışmadaki veriler, ülke varlık fonlarının emeklilik fonları, vakıflar, sigorta şirketleri ve bankalar dahil olmak üzere muadillerine kıyasla daha uzun vadeli yatırımcılar olduğunu gösteriyor. Daha uzun ufuk, kurumsal yatırımcıların en üst çeyreği arasında bile gözlemleniyor ve bu, gerçek opsiyon hipoteziyle tutarlı olarak, ülke varlık fonlarının politik ve stratejik hedefler için daha uzun bir ufuk izlediğine dair benzersiz bir çıkarıma işaret ediyor. Bulgular aynı şekilde eski yıllar, yatırım büyüklüğü, varlık sınıfları, endüstriler ve diğer kontrol altındakiler için kontroller dahil olmak üzere eşleşen örnekler için de sağlamdır.

Ülke varlık fonlarının risk sermayesi/özel tahsisli sermaye yatırımlarının performansını ve süresini nasıl etkileyebileceğine dair birbiriyle yarışan teoriler vardır. Bir yandan, ülke varlık fonlarının, sermaye taahhütlerini zamanında yerine getirmeyen ve yatırımlarının kalitesini belgeleyen büyük, istikrarlı uzun vadeli yatırımcılar olduğu varsayılabilir. Dewenter ve ark. (2010), Fernandes (2014), Bertoni ve Lugo(2014) diğer bağlamlarda, bu nedenle ülke varlık fonlarının risk sermayesi/özel tahsisli sermaye performansını olumlu etkilemesi beklenir. Ayrıca, siyasi kaldıraçları sayesinde ülke varlık fonları, risk sermayesi/özel tahsisli sermaye fon yöneticilerinin durum tespiti (due diligence) yapmalarını ve yatırım getirilerini (investment returns) iyileştirmelerini sağlayan üstün bilgilere erişebilirler. Öte yandan, ülke varlık fonlarının, fonları muhtemelen siyasi hedefler, yeşil yetkiler ve/veya çalışma politikaları dahil olmak üzere manevi hedefleri zorlamak için kullanan, siyasi motivasyonlu yatırımcılar olduğu varsayılabilir. Eğer öyleyse, ülke varlık fonları tasfiyeleri erteleme ve ülke varlık fonunun yetkisiyle tutarlı diğer stratejik ve politik hedefleri takip etme konusunda risk sermayesi/özel tahsisli sermaye fon yöneticilerini etkileyecektir. Bu son tahmin, bazı bağlamlarda daha geniş literatürle ve Johan ve diğerleri ile tutarlıdır. Ayrıca, bu son tahmin, (bir ülke için tasarruf güdülerinin aksine) stratejik amaçlara sahip olarak sınıflandırılan ülke varlık fonları için daha belirgin olmak durumundadır.

Makaledeki veriler, ülke varlık fonlarının sınırlı sorumlu bir ortak olarak dahil edilmesinin, yatırılan sermayeye göre daha düşük bir İç Getiri Oranı (Internal Rate of Return-IRR) ve Ödenen Toplam Değer (Total Value Paid-In; TVPI) ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Ülke varlık fonlarının olumsuz performansı, özellikle risk sermayesi fonlarındaki ülke varlık fonu yatırımları için belirgindir. Buna bağlı olarak, elde edilen bulgular risk sermayesi fonlarına ülke varlık fonu yatırımının daha düşük kamuyu aydınlatma yükümlülükleri olan ülkelerde daha olası olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, erken aşama şirketlerinde (early-stage companies) ülke varlık fonu yatırımı için olası stratejik nedenlere işaret etmektedir; bu nedenle, siyasi faydalar finansal kayıplardan daha ağır basmaktadır. Ülke varlık fonu satın alma fonu yatırımları daha yaygındır ve daha geniş ülke varlık fonu yatırım yönergelerine uygundur.

Önceki araştırmalar risk sermayesi ve özel tahsisli sermaye fonlarında (venture capital and private equity funds) üstün bağışlar olduğunu göstermiştir; ancak bu kanıt, ülke varlık fonlarını ayrı bir kurumsal yatırımcı sınıfı olarak görmemektedir. Ülke varlık fonları hesaba katıldığında, girişim sermayesi ve özel tahsisli sermaye fonlarında üstün bağış performansına dair tutarlı kanıtlar bulunamıyor ve ülke varlık fonlarının diğer kurumsal yatırımcı türlerinden daha kötü performans gösterdiği görülüyor. Çalışmadaki kanıtlar, risk sermayesi ve özel tahsisli sermaye yatırımlarındaki farklı kurumsal yatırımcı türlerinin küresel bir analizini sağlayarak ve risk sermayesi ve özel tahsisli sermaye fonlarındaki ülke varlık fonu yatırımcılarının benzersiz kararlarını ve performans özelliklerini göstererek bu literatüre katkıda bulunuyor.

* Bu derlemede yer alan görüşler Makale Yazarları Douglas Cumming ve Pedro Monteiro’ya ait olup derleyenin çalıştığı kurumu bağlamaz, derleyenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Derlemedeki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler derleyene aittir.

[1] Makale (toplam ‘60’ sayfadır) için bkz. Douglas Cumming (Florida Atlantic University) and Pedro Monteiro (University of Scranton-Kania School of Management), Sovereign Wealth Fund Investment in Venture Capital, Private Equity, and Real Asset Funds, SSRN, 29 Oct 2022, < https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4258254 > erişim tarihi 02 Aralık 2022; Aynı yazarların çalışması için ayrıca bkz. Sovereign Wealth Fund Investment in Venture Capital, Private Equity, and Real Asset Funds, The FinReg Blog, November 30, 2022, < https://sites.duke.edu/thefinregblog/2022/11/30/sovereign-wealth-fund-investment-in-venture-capital-private-equity-and-real-asset-funds/ > erişim tarihi 02 Aralık 2022

[2] Bu rapor için bkz. < https://www.swfinstitute.org/news/94401/sovereign-wealth-quarterly-october-2022-issue >

Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.