Yatırımcı Yönetiminde Borçlanma Araçlarına Yatırım Yapanların Gözden Kaçan Rolü* **

“Kaderimizden kaçmak için göstereceğimiz her gayret bizi sadece ona götürmeye yarar.”

Ralph Waldo Emerson (1803-1882)

Çevresel, sosyal ve yönetişim (environmental, social, and governance-ESG) konuları da dahil olmak üzere kurumsal yatırımcıların yönetimdeki rolüne ilişkin devam eden tartışmaların dikkate değer bir yönü, olağan bir şekilde hisse senedi yatırımcılarına odaklanılmasıdır. Borçlanma araçlarına yatırım yapanlar (investors in debt instruments) ise, bu söylemde gözden kaçırılma (overlooked) eğilimindedir. Bununla birlikte, kurumsal borçlar, ticari faaliyetlerin finansmanında baskın dış kaynaktır ve yatırımcıların kurumsal davranışlar üzerinde gerçek bir kaldıraca sahip olabilmeleri, ancak borç finansmanı sağlayıcıları olarak rolleri aracılığıyla gerçekleşir.

Bu konuyu işleyen gelecek bir makalede[1], borçlu etki mekanizmaları tanımlanarak, modern sermaye piyasalarındaki etkinlikleri değerlendirilmekte ve bu analizin yatırımcı yönetimi ve onu desteklemeye yönelik düzenleyici çabalar üzerindeki etkileri özetlenerek borç verenlerin yönetim ve kurumsal yönetim rolü netleştirilmektedir.

Anılan makale, borç verenlerin yönetime (şirket/işletme yönetimine) aktif katılımcı (active stewards) olarak hareket edebilecekleri iki kanal tanımlamaktadır:

  • Birincisi, tıpkı öz sermaye yatırımcıları gibi, borçlanma araçlarına yatırım yapanlar da haklarını kullanabilir ve borç verenleri etkilemek için özel angajmana güvenebilir. Ancak makale, bu aracın borç verenler (debtholders) tarafından yönetim amacıyla kullanılması ile ilgili büyük sorunlar olduğunu gösteriyor. Kamu borç piyasalarında, aracın sınırları, tahvil sahiplerinin sözleşmeye dayalı haklarının sınırlı erişimi ve tahvil sahipleri ile tahvil ihraççıları arasındaki aracılı ilişkiler ile ilişkilidir; aksine, özel borç verenler borçlularla daha güçlü haklara ve doğrudan ilişkilere sahiptir, ancak kredi riskiyle doğrudan bağlantılı olmayan konulara girme teşvikleri belirsizdir. Böylece, finansal açıdan sağlıklı firmalarda, borç verenler hissedarlardan daha sınırlı koşullarda ‘sesleri’ne (voice) güvenebilirler.
  • İkinci olarak, borç verenler, kamu borç piyasalarındaki yatırım kararlarına veya özel piyasalardaki kredi yüklenim ölçütlerine katılımcı (steward) tercihlerini entegre edebilirler. Makalenin ‘yönetime katılım entegrasyonu’ (stewardship integration) olarak adlandırdığı bu araç, borç verenlerin gerçek kozunun yattığı yerdir. Borç verenlerin etkisi, borcun vadesi boyunca sınırlıdır, ancak borcu yeniden uzatırken veya mevcut borçları yeniden finanse ederken sesleri yüksek olabilir.

Borç verenler tarafından yönetim entegrasyonunun değeri, elden çıkarmanın likit piyasalarda etkin bir şekilde çalıştığı geleneksel hissedar yönetimi prizmasından bakıldığında açık değildir. Kurumsal borç piyasaları genellikle likit değildir, ancak borç verenlerin alacaklarının ödenmesi gereken borçlanma araçlarının sınırlı vade koşulları, şirketlerin yeni fonlar çekmek için düzenli olarak borç piyasasına dönmeleri gerektiği anlamına gelir. Bu, borçlanma aracı yatırımcılarına, borçluları birincil piyasalarda periyodik olarak tarama fırsatı sunar. ESG ölçütleri de dahil olmak üzere, borçlanma aracı yatırımcılarının yönetim tercihlerini karşılamayan şirketlerin sınırlı ve daha maliyetli finansman seçeneklerine sahip olması bekleniyor.

Bu nedenle söz konusu makale, finansal olarak sağlıklı firmalarda alacaklı etkisinin tek etkili aracının yönetim entegrasyonu olduğu sonucuna varıyor. Bu aynı zamanda, borç verenlerin etki peşinde koşarken ‘işe girişme veya elden çıkarma’ ikilemi (dilemma to engage or divest) ile karşı karşıya kalmadıkları anlamına gelmektedir. Hissedarların aksine, borç verenler oy kullanma ve yönetime katılım için olumsuz yan etkilere neden olmadan güvenli bir şekilde ayrılabilirler çünkü borç verenlerin zaten normal zamanlarda seslerini çıkarmak için sınırlı alanları vardır.

Son olarak, zikredilen makale, özellikle yatırımcının yönetime katılımı kavramının (concept of investor stewardship) 2020 tarihli İngiliz Yönetim Katılımcılığı Yasası’nda (UK Stewardship Code 2020) kote edilmiş bulunan hisselerin ötesine genişletilmesi ışığında, yatırımcı idareciliğini ilerletmeye yönelik düzenleyici çabalar için bazı çıkarımları vurgulamaktadır. Bunlardan iki tanesi vurgulanmaya değerdir. İlk olarak, yatırımcı katılımının borç verenleri (borçlanma aracı yatırımcıları) de kapsayacak şekilde genişletilmesi, daha fazla firmayı yatırımcı katılımına erişimine sunma yönünde önemli bir adımdır. Tamamen devlete ait işletmeler de dahil olmak üzere tahvil ihraç eden borsaya kote olmayan birçok firma artık yatırımcı gözetiminden kaçamaz. Ancak borç veren idaresinin etkisi sınırlı olacak ve daha geniş bir ölçekte bir norm haline gelmedikçe işletme finansmanını bozması muhtemeldir. Bu ancak, borç veren yönetimini özel borç verenlere genişleterek başarılabilir.

İkincisi, 2020 tarihli Yönetim Katılımcılığı Yasası (Stewardship Code 2020), yatırımcı katılımı listesine borçlanmaya dayalı araçlardaki yatırımcıları eklese de, anılan Yasa, hisse senedi dışındaki yatırımcıların beklentilerini raporlama konusunda çok az ayrıntı sunar. Soyut ve genel borç veren yönetim ilkelerine eşlik eden daha açık yönergeler olmadan, mevcut uygulamalarda önemli değişiklikler olması olası değildir. Yatırımcıların, daha fazla raporlamanın beklendiği yerlerde, çabalarını yönetim çabalarına yoğunlaştırmaları muhtemeldir. Bu nedenle, borç veren yönetimi, çoğunlukla hissedar katılımı odaklı yönetim (shareholder engagement-focused stewardship) raporlarının marjları ile sınırlandırılacaktır.

Her iki yön, Birleşik Krallıkta ve kendi yönetim kurallarını gözden geçirmek veya tasarlamak için bir fikir kaynağı olarak İngiltere’deki yatırımcı yönetim gelişmelerini yakından izleyen ülkelerde olduğu gibi, yönetim yasasının planlı incelemesi sırasında özel ilgiyi hak ediyor.

* Bu derlemede yer alan görüşler Makale Yazarı Suren Gomtsian’a ait olup derleyenin çalıştığı kurumu bağlamaz, derleyenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Derlemedeki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler derleyene aittir.

** Suren Gomtsian (University of Leeds School of Law) (Derleyen: Yavuz Akbulak-SPK Başuzmanı)

[1] Mezkûr makale için bkz. Suren Gomtsian (University of Leeds School of Law), Debtholder Stewardship, Wiley Online Library, < https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/1468-2230.12766 > erişim tarihi 09 Kasım 2022

Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.