Şirketlerin Teksas veya Nevada gibi eyaletlerde yeniden şirketleşeceği endişelerine yanıt olarak, Delaware eyaleti yasama organı yakın zamanda eyalet yasalarını şirketleri kontrol eden kişiler bakımından daha dostane hale getiren tartışmalı bir yasa tasarısı [SB-21 (Senate Bill-Senato Tasarısı)] çıkarmıştır. Birçok yazar, bu değişikliği tetikleyen Delaware içtihatları, yeniden şirketleşme korkularının haklı olup olmadığı ve yasanın Delaware mahkemelerine saygısızlığının uzun vadede Delaware şirketlerinin şirketleşmesini caydırıp caydırmayacağı konusunda yorum yapmıştır[1]. Yakında yayınlanacak bir makalede, yürürlüğe girmesini çevreleyen tüm kargaşa[2] [turmoil (sturm and drang)] tartışmalarında göz ardı edilen bu yasayla ilgili temel bir sorun incelenmektedir.
Basitçe söylemek gerekirse, bu yasanın kontrol sahibi hissedarlarla yapılan işlemlere ilişkin hükümlerinin iki esas kısmı temelde birbiriyle çelişmektedir. Bunlar, kontrol sahibi hissedar [controlling stockholder] tanımı[3] ve tarafsız yöneticilerin kontrol sahibi hissedarlarla yapılan işlemleri onaylaması [approval by so-called disinterested directors of transactions with a controlling stockholder] ile ilgili hükümlerdir[4].
Yasa’nın bu iki maddesi, yasayı destekleyen temel şikâyete yanıt niteliğindedir. Elon Musk’ı ilgilendiren son davalarda da görüldüğü gibi, Delaware mahkemeleri, Delaware Yüksek Mahkemesi’nin MFW (Kahn v. M&F Worldwide Corp.) kararını[5] tetiklemek amacıyla kontrol sahibi hissedar tanımını giderek genişletmiştir. MFW kararı, kontrol sahibi hissedar işlemlerinin tüm adillik testi kapsamında yargısal denetimden kaçınmak için bağımsız yöneticiler ve azınlık hissedarların çoğunluğu tarafından onaylanmasını gerektirir. Eleştirmenler, bu genişlemenin kimin kontrol sahibi hissedar olarak nitelendirilebileceğini belirsizleştirdiğini ve MFW kararının külfetli temizleme formülünün [burdensome cleansing formula] dondurma [freeze-outs] ve benzeri uygulamalarla sınırlı olması gerektiğini savunmuştur.
Anılan yasa bu şikâyetleri karşılamak için, kontrol sahibi hissedar tanımını, hissedarın yönetim kurulunun çoğunluğunu seçme yetkisine odaklamakta ve dondurma ve benzeri durumlar dışındaki kontrol sahibi hissedar işlemlerini, Delaware şirketler yasasının 144(a) no.lu maddesinin yönetici ve görevli arasındaki çıkar çatışmalarını ele alış biçimiyle büyük ölçüde aynı şekilde ele almaktadır. Bu, tarafsız yöneticilerin, kontrol sahibi hissedar işlemlerinin adil olup olmadığına dair yargı denetimini engellemek için tek başına onay vermesine olanak tanımaktadır. Bu ikili yanıt, bir çelişki yaratmaktadır.
Söz konusu yasanın kontrol sahibi hissedar tanımı ile tarafsız yöneticilere ilişkin hükümleri, temelde tutarsız varsayımları bir araya getirmektedir. Bunlardan biri, yöneticileri seçme ve görevden alma yetkisinin, bu yöneticilerin kararlarını esnetme yetkisi yarattığıdır. Diğeri ise, bireysel yöneticilerin, kendilerini seçen ve görevden alabilecek bir hissedardan şirketi ve azınlık hissedarlarını koruyacağıdır; ancak söz konusu hissedarla herhangi bir dış ilişkileri varsa bu durum geçerlidir. Sonuç olarak, kontrol sahibi hissedar statüsünün oy gücü açısından tanımlanmasının gerekçeleri ile tarafsız yöneticilerin, kendilerini seçen hissedarı ilgilendiren bir işlemi dikkatli bir yargı denetiminden muaf tutmalarına izin verilmesinin etkileri arasında bir çelişki ortaya çıkmaktadır.
Kontrol sahibi hissedarı oy gücü açısından tanımlamak, mahkemelerin bir kişinin yöneticilerin çoğunluğu üzerinde etki sahibi olabileceği tüm yolları değerlendirmesini engellemek için tasarlanmıştı; ancak bu, yalnızca tanımın hariç tuttuğu şeyleri açıklıyor ve içerdiği şeyleri açıklamıyor ki; bu durumda, tanımın başka bir ölçüt yerine oy gücüne, özellikle de yönetim kurulunun çoğunluğunu seçme gücüne odaklanmasının nedeni budur.
Yönetim kurulunun çoğunluğunu seçme yetkisine odaklanmanın gerekçesi, nadiren dile getirilse de açıktır: Bu yetki, genellikle yöneticiler üzerinde, makul bir kişinin, yöneticilerin kendilerini seçen kişiyle ilişkilerinde objektif olup olmadıklarını sorgulamasına neden olacak kadar yeterli bir etki yaratır. Bu varsayımı reddederseniz, mezkûr yasanın kontrol sahibi hissedar tanımının hiçbir anlamı kalmaz.
Yasa, yönetim kurulu üyelerinin, kendilerini seçen hissedarla herhangi bir maddi ilişkisi olmadığı sürece, işlemlerin adil olup olmadığına ilişkin yargı denetiminden kaçınmak için yönetim kurulu onayına izin vermektedir. Bu sonuç, hem kontrol sahibi hissedar tanımının hariç tuttuğu hem de içerdiği amaçlarla çelişmektedir.
İlki açısından, yöneticilerin tarafsız olup olmadığının belirlenmesi, kontrol sahibi hissedar tanımının daraltılmasıyla dışlanmaya çalışılan belirsizliği, örneğin bir “süperstar CEO”nun (en üst seviye yönetici) yöneticiler üzerindeki potansiyel etkisini yeniden gündeme getirebilir.
Bahsi geçen yasa bu belirsizliği azaltmak için, yönetici ilgisizliğinin belirlenmesine ilişkin birkaç hüküm içermektedir. Ancak bu hükümler, kontrol sahibi hissedar tanımının içerdiği gerekçeyle, yani kontrolün oy gücünden kaynaklandığı gerekçesiyle çelişmektedir. Bir hüküm[6], bir tarafın bir yöneticiyi aday göstermesi, belirlemesi veya ona oy vermesinin, tek başına ilgisizlik bulgusunu engellemediğini belirtirken, diğeri[7], geçerli bir borsa bağımsızlık tanımını karşılayan yöneticiler için güçlü bir ilgisizlik varsayımı oluşturmaktadır. Borsaların tanımları, bağımsızlığı baltalayan ilişkilerden yönetici olmayı zorunlu olarak hariç tuttuğundan, kontrol sahibi hissedarlar, seçtikleri yöneticiler için daha yüksek bir ilgisizlik varsayımına başvurabilirler. Bu iki hüküm, davacıların ilgisizlik olmadığını kanıtlamak için kontrol sahibi hissedarın müsamahasına hizmet eden bir yönetici olmaktan başka bir ilişkiye işaret etmeleri gerektiği yönündeki gerekçeyi beslemektedir; bu da elbette, yasanın kontrolü neden yöneticileri seçme yetkisi açısından tanımladığını merak etmemize neden olmaktadır. Dahası, ironik olan şu ki, bu iki hükümden hiçbiri, bir mahkemenin, yönetim kurulu üyelerinin ilgisizliğini belirlerken oy hakkı dışındaki tüm etki kaynaklarına bakmasını engellemiyor; bu da, kontrol sahibi hissedar statüsünün belirlenmesi söz konusu olduğunda şikâyetlerin başlamasına neden olan şeydir.
Makalede, anılan yasadaki bu temel tutarsızlığın üç olası sonucu tartışılıyor:
- İyi sonuç (az önce tartışılan hükümlere rağmen, bu yasayı, yöneticileri seçme yetkisi açısından kontrolü tanımlayan öncülü takip edecek şekilde yorumlamak);
- Kötü sonuç [bu yasayı, seçtikleri yöneticilerin onayına dayanan kontrol sahibi hissedarlara orantısız miktarda şirket malvarlığının aktarılmasını (tunneling of a disproportionate amount of corporate wealth to controlling stockholders) kolaylaştıracak şekilde yorumlamak] veya
- Çirkin sonuç (mahkemenin itiraz edilen anlaşmanın esasları hakkındaki düşüncesinden geriye doğru çalışarak, bu standartların esasları değerlendirmekten kaçınmak için tasarlanmış olmasına rağmen işlemi geçersiz kılmasına izin verecek olan ağır ihmal, iyi niyet eksikliği veya ilgisizlik eksikliğini bularak yargısal olarak suları bulandırmak).
Neyse ki, bu son ve en olası sonuç, en kötü tünellemeyi [yani şirket malvarlığını aktarma (worst tunneling)] muhtemelen sınırlayacaktır. Ne yazık ki, anlaşma avukatları daha sonra işlemsel kesinliğin eksikliğinden şikâyet edecek, güçlü taraflar Delaware eyaleti dışında yeniden birleşme tehdidinde bulunacak ve döngü yeniden başlayacaktır.
[1] Eric Talley, Sarath Sanga & Gabriel V. Rauterberg, Delaware Law’s Biggest Overhaul in Half a Century: A Bold Reform – or the Beginning of an Unraveling?, The CLS Blue Sky Blog, < https://clsbluesky.law.columbia.edu/2025/02/18/delaware-laws-biggest-overhaul-in-half-a-century-a-bold-reform-or-the-beginning-of-an-unraveling/ > (February 18, 2025).
[2] Çevirenin Notu: “Sturm und Drang”, Almanca’da “fırtına ve stres” anlamına gelir. Günümüzde ise “kargaşa”nın [turmoil] genel bir eşanlamlısı olsa da, terim aslen İngilizcede, eserleri coşkulu aksiyon ve yüksek duygusallıkla dolu, genellikle toplumun adaletsizliklerine isyan eden bir bireyi konu alan 18. yüzyıl sonlarında ortaya çıkan bir Alman edebiyat akımını tanımlamak için kullanılmıştır. Hareket, adını savunucularından biri olan oyun yazarı ve romancı Friedrich von Klinger’in 1776 tarihli Sturm und Drang adlı oyunundan almıştır. Edebi hareket 1700’lerin sonlarında Almanya’da iyi biliniyor olsa da, “Sturm und Drang” terimi İngiliz düzyazısında 1800’lerin ortalarına kadar ortaya çıkmamıştır.
[Kaynak<https://www.merriamwebster.com/dictionary/Sturm%20und%20Drang#:~:text=%E2%80%9CSturm%20und%20Drang%E2%80%9D%20comes%20from,and%20often%20dealt%20with%20an >]
[3] Del. Gen. Corp. L. § 144(e)(2).
[4] Id at (b)(1).
[5]<https://law.justia.com/cases/delaware/supreme-court/2014/334-2013.html>[metne,çeviren tarafından iliştirilmiştir].
[6] Id at (d)(3).
[7] Id at (d)(2).
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.


