Tek Taraflı Sözleşmeler [unilateral contracts]
Tek taraflı sözleşme, bir tarafın diğer tarafça belirli bir görevin veya eylemin tamamlanması üzerine bir ödül veya ödeme sağlamayı vaat ettiği sözleşmesel bir anlaşmadır. Her iki tarafça da verilen sözleri içeren ikili sözleşmelerin aksine, tek taraflı sözleşmeler bir tarafça yapılan tek taraflı söz ile karakterize edilir. Bu, tek taraflı sözleşmeleri doğası gereği tek taraflı yapar, çünkü yalnızca ödeme veya karşılık teklif eden taraf, görev tamamlanana kadar sözleşmesel yükümlülük ile bağlıdır.
Tek taraflı bir sözleşmenin basit bir örneğini ele alalım: Kayıp bir köpeğin geri getirilmesi için teklif edilen bir ödül. Bu senaryoda, kayıp köpeğin sahibi, kayıp evcil hayvanı başarıyla bulan ve geri getiren herkese bir ödül vereceğini kamuoyuna duyurur. Köpek bulunup geri getirilene kadar, sahibi ödül vaadini yerine getirmek için yasal bir yükümlülük altında değildir. Ödülü talep etmek isteyen kişi bunu yalnızca sözleşmede belirtilen koşulu yerine getirerek yapabilir ki; bu koşul, kayıp köpeği bulup geri getirmektir. Bu koşul karşılandığında, sözleşme uygulanabilir hale gelir ve sahibi vaat edilen ödülü sağlamakla yükümlüdür.
İkili Sözleşmeler [bilateral contracts]
Öte yandan, ikili sözleşmeler günlük hayatta karşılaşılan daha yaygın sözleşme türüdür. Tek taraflı sözleşmelerin aksine, ikili sözleşmeler her iki tarafça karşılıklı vaatlerde bulunulmasını içerir ve bu da karşılıklı yükümlülüklerle sonuçlanır. İkili sözleşmenin en temel örneği bir restoranda yemek yeme deneyiminde bulunabilir.
Bir restoranda yemek yediğinizde, işletmeyle dolaylı olarak ikili bir sözleşmeye girmiş olursunuz. Oturup bir yemek sipariş ettiğinizde, tükettiğiniz yemeğin parasını ödemeye dair dolaylı bir söz vermiş olursunuz. Benzer şekilde, restoran da faturayı aldığınızda yapacağınız ödeme karşılığında sipariş ettiğiniz yemeği size sağlama yükümlülüğünü üstlenir.
Resmi bir sözleşme imzalanamasa da, her iki tarafın eylemleri ve davranışları mahkemelerce tanınan bağlayıcı bir anlaşmayı oluşturur. Bu işlemde, her iki taraf da fayda elde eder: müşteri yemek yer ve restoran yemek ve hizmeti sağladığı için ücret alır.
Karşılık/Fayda ve Kabul [consideration and acceptance]
Sözleşmelerin temel bir özelliği karşılıktır. Karşılık, her iki tarafın da işlemde yer alarak elde edeceği faydadır. Kayıp köpeğin tek taraflı sözleşme örneği için, bu sözleşmede de karşılık vardır. Köpek sahibi köpeğini kendisine geri alır ve köpeği geri getiren kişi zamanı ve çabası için bir tür ücret alır.
Hem tek taraflı hem de iki taraflı sözleşmelerde, icap (teklif) ve kabul ilkesi (principle of offer and acceptance) temel olmaya devam eder. Tek taraflı sözleşmelerde, icap, belirli bir görevin tamamlanması üzerine ödeme veya ödül vaat eden tarafça yapılırken, kabul, diğer taraf gerekli koşulu yerine getirdiğinde gerçekleşir. Tersine, iki taraflı sözleşmeler, icap ve kabulün aynı anda gerçekleştiği karşılıklı bir vaat alışverişini içerir.
Buna ek olarak, tek taraflı sözleşmelerin başlangıçta tek taraflı görünebileceğini, ancak belirtilen görev tamamlandığında gerçek ve yasal olarak bağlayıcı sözleşmeler olarak kabul edildiğini kabul etmek önemlidir. Koşulun yerine getirilmesi üzerine, her iki tarafın da birbirlerine karşı yükümlülükleri olduğu kabul edilir, bir taraf görevini yerine getirerek yükümlülüğünü zaten tamamlamıştır ve şimdi diğer taraf tazmin etme sözünü yerine getirmelidir.
Sonuç
Özetle, tek taraflı sözleşmeler bir tarafın belirli bir görevin tamamlanmasına bağlı bir vaatte bulunmasını içerirken, ikili sözleşmeler her iki tarafça karşılıklı vaatlerin paylaşılmasını içerir. Bu sözleşme türleri arasındaki farkları anlamak, çeşitli yasal ve ticari işlemleri etkili bir şekilde yönetmek için çok önemlidir.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.