Varlık satın alma sözleşmesi [asset purchase agreement], bir alıcının bir şirketin fikri mülkiyet hakları, ekipman, makine, işletmeler ve lisanslar gibi belirli varlıklarını satın almayı kabul ettiği hüküm ve koşulları içeren yasal bir sözleşmedir.
Varlık satın alma sözleşmeleri esnektir, bu da onları her anlaşma için benzersiz kılar ki, bu sayede tüm işletmeyi veya satıcıdan belirli varlıkları satın almak için yapılabilirler. Herhangi bir varlık satın alma sözleşmesinin birincil amacı, hangi varlıkların devredileceğini, alıcının bunlar için ne kadar ödeyeceğini ve işlemin hangi koşullar altında kapanacağını açıkça tanımlamaktır.
- Bir Varlık Satın Alma Sözleşmesinin Temel Hüküm ve Koşulları
Varlık satın alma sözleşmesi, alıcının istediği varlıkları belirtmesine ve istenmeyen yükümlülükleri satıcıda bırakmasına olanak tanır. Bu hedefli yaklaşım, özellikle alıcının satıcının işinin bilinmeyen veya olası yükümlülüklerinden kaçınmaya çalıştığı durumlarda, varlık satın alma sözleşmelerini genellikle her iki taraf için daha az riskli ve daha esnek hale getirir.
Bir varlık satın alma sözleşmesi taslağı hazırlarken, anlaşmanın hem alıcının hem de satıcının ihtiyaçlarına uygun olduğundan emin olmak için aşağıdaki temel hüküm ve koşulları aklımızda tutmalıyız:
- Satın alınan varlıklar [purchased assets]: Anlaşma, alıcının satın aldığı varlıklar olarak adlandırılan varlıkları ve hangi varlıkların satıcıda kalacağını veya işlemden hariç tutulacağını takip etmelidir.
- Beyan ve garantiler [representation and warranties]: Bir varlık satın alma anlaşmasındaki güvenin ve sürprizlere karşı korumanın yapı taşlarıdır. Bunlar genellikle her bir tarafın kendisi ve satılan veya satın alınan varlıklar hakkında yaptığı ayrıntılı gerçek ifadeler ve güvencelerdir.
- Durum tespiti [due diligence]: Genellikle alıcı tarafından bir varlık satın alma sözleşmesinin imzalanmasından önce veya en azından sona ermesinden önce satıcının beyanlarını doğrulamak ve herhangi bir gizli riski ortaya çıkarmak için gerçekleştirilir. Bu genellikle finansal tabloların incelenmesini, fiziksel varlıkların denetlenmesini, müşteri sözleşmelerinin ve satıcı ilişkilerinin teyidini ve fikri mülkiyet sahipliğinin doğrulanmasını içerir.
- Üstlenilen yükümlülükler [assumed liabilities]: Alıcının, belirli sözleşmeler, garantiler ve diğer çevresel yükümlülükler gibi üstlenmeyi kabul ettiği ve hangilerinin satıcının sorumluluğunda kaldığını belirtir.
- Rekabet etmeme, müşteri çekmeme ve gizlilik [non-competition, non-solicitation, and confidentiality]: İşlemin sona ermesinden sonra tarafların yerine getirmeyi kabul ettiği taahhütler olan ve sorunsuz bir geçişi garanti eden ve yeni satın alınan varlıkların değerini koruyan sona erme sonrası sözleşmelerin bir parçası olan kısıtlayıcı sözleşmelerdir.
- Varlık Satın Alma Sözleşmesinin Temel Yapısı
Varlık satın alma sözleşmesi, taraflarca üstlenilen satın almanın koşullarına göre benzersiz bir şekilde hazırlanır. Ancak, aşağıda bir varlık satın alma sözleşmesinin oluştuğu genel bir yapı bulunmaktadır.
- Başlık, giriş ve açıklamalar [title, preamble, and recitals]: İşlemin geçmişi, satıcının satma niyeti ve alıcının şirketin varlıklarını satın alma niyeti dâhil olmak üzere sözleşmenin başlığını belirtir.
- Tanımlar ve yorumlar [definitions and interpretations]: Bu madde, anlaşma boyunca kesinliği sağlamak amacıyla “Varlıklar”, “Hariç Tutulan Varlıklar”, “Sona Erme” ve “Satın Alma Fiyatı” gibi bazı önemli terimleri tanımlar.
- Varlıkların satışı ve satın alınması [sale and purchase of assets]: Maddi veya maddi olmayan belirli varlıkların satıcıdan alıcıya transferini, bunları listeleyen eklerin çizelgelerine atıfta bulunarak ayrıntılarıyla açıklar. Ayrıca, istenmeyen yükümlülüklerin üstlenilmediğini ve bunları hariç tutulan varlıklar olarak ayırdığını da doğrular.
- Satın alma fiyatı ve ödeme koşulları [purchase price and payment terms]: Satın alma için ödenen toplam bedeli ve ödeme planını ifade eder.
- Beyanlar ve garantiler [representations and warranties]: Satıcının beyanları, satıcının varlıklar üzerinde açık bir mülkiyet hakkına sahip olduğunu, açıklanmamış hiçbir rehin bulunmadığını, sözleşmelerin geçerli olduğunu, işletmenin yasalara uyduğunu ve finansal tabloların doğru olduğunu garanti eder. Benzer şekilde, alıcının temsili, alıcının yasal yetkisini ve anlaşmayı kapatma kapasitesini teyit eder ve bu varlıkları satın almanın başka hiçbir anlaşmayı ihlal etmeyeceğini belirtir.
- Sözleşmeler [covenants]: Esas olarak iki tür sözleşme vardır. Biri kapanış öncesi sözleşme, diğeri ise kapanış sonrası sözleşmedir. Bunlar, her bir tarafın kapanıştan önce ve sonra yapması veya yapmaktan kaçınması gerekenler hakkındaki vaatlerdir.
- Sona erme koşulları [closing conditions]: Sona erme tarihi ve yerinin ayrıntılarını ve her iki tarafın sağlaması gereken teslimat ayrıntılarını içerir.
- Tazminat [indemnification]: Tazminat hükümleri, alıcıyı beyanların ihlali, açıklanmayan yükümlülükler veya üçüncü taraf talepleri nedeniyle oluşan kayıplara karşı korur.
- Anlaşmazlıkların çözümü ve uygulanacak hukuk [dispute resolution and governing law]: Anlaşmazlıkların nasıl çözüleceğini ve hangi yargı alanının hukukunun uygulanacağını belirtir.
- Çeşitli hükümler [miscellaneous]: Bu madde, bu sözleşmenin önceki müzakereleri, değişiklikleri, resmi iletişim bildirimlerinin nasıl iletilmesi gerektiğini vb. geçersiz kıldığını teyit eden hükümler içerir.
- Pratik İpuçları
Bir varlık satın alma sözleşmesi, kurumsal, vergi, fikri mülkiyet, istihdam ve diğer düzenleyici konuların yönlerini kapsar. Anlaşma düşünülür düşünülmez deneyimli birleşme ve satın alma danışmanları, vergi danışmanları, fikri mülkiyet uzmanları ve diğer bu tür profesyoneller belirlenmelidir.
Bu, satın alma fiyatı tahsisi veya birleşme bildirimi ile ilgili olsun, her pratik sorunun uzmanlar tarafından öngörülmesini ve ele alınmasını sağlar. Aşağıda bazı pratik ipuçları verilmiştir.
3.1. Dosyaların incelenmesi ve yükümlülüklerin işaretlenmesi [review files and flag liabilities]
Satın alma veya satma konusunda anlaşmaya varmadan önce, iyi bir durum tespiti, ipotekleri, kontrol değişikliği kısıtlamalarını veya herhangi bir çevresel yükümlülüğü tespit edebileceğinden, durum tespiti yapılırken denetlenen finansallar, vergi beyannameleri, ekipman koşulları, gayrimenkul izinleri ve fikri mülkiyet kayıtları [audited financials, tax filings, equipment conditions, real estate releases, and intellectual property registrations] incelenmelidir.
3.2. Maddi ve maddi olmayan varlıkların listelenmesi [list tangible and intangible assets]
Varlık ve borçlar listelenirken, devredilecek veya devredilmesinin önüne geçilecek her türlü maddi ve maddi olmayan varlığı listelemek için mutlaka ekleri ve ayrıntılı çizelgeleri kullanılmalıdır.
3.3. Hart-Scott-Rodino Yasası’nın kontrol edilmesi ve uyum sağlanması [check and comply with Hart-Scott-Rodino Act]
Sözleşme, toplam işlem değeri ve taraf büyüklüğü testleri için Hart-Scott-Rodino eşiklerini[1] karşılıyorsa veya aşıyorsa, Hart-Scott-Rodino Yasası uyarınca Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Federal Ticaret Komisyonu’na [Federal Trade Commission] ve Adalet Bakanlığı’na birleşme öncesi bildirimlerde bulunmalı ve kapanıştan önce yasal inceleme süresi beklenmelidir.
Hart-Scott-Rodino Yasası’nı ihlal eden kurum ve kişiler, diğer cezaların yanı sıra, uymadıkları her gün için günde 53 bin 088 dolara kadar para cezasıyla karşı karşıya kalmaktadır.
3.4. Bağlamın ve niyetin eklenmesi [include context and intent]
Sözleşme maddeleri taraf niyetlerini yansıtmalı, varlık ve yükümlülük muamelesini tanımlamalı ve belirsizliği önlemelidir. “Winkler v. VG Reed and Sons” davasında[2] mahkeme, alıcının bir varlık satın alma sözleşmesi kapsamında satıcının istihdam sözleşmelerini üstlenip üstlenmediğini ele almıştır.
Sözleşmede açıkça “Alıcı, (…) herhangi bir ve tüm istihdam sözleşmelerinden kaynaklanan Satıcının herhangi bir sorumluluğu veya yükümlülüğünü üstlenmeyecek veya yükümlü tutulmayacaktır.” ifadesi yer almaktadır. Bir alıcının bir satıcının borçları ve yükümlülükleri için sorumluluktan fiilen feragat edip etmediğini belirlerken, mahkemeler sözleşmedeki ifadeleri yakından inceler ve tarafların gerçek niyetini değerlendirmek için her bir vaka için bağlamı dikkate alır.
3.5. Satıcının yükümlülüklerinin üstlenilmediğinin belirtilmesi [state no assumption of seller’s liabilities]
New York yasalarına göre, başka birinin varlıklarını satın alan bir şirket genellikle satıcının geçmiş davranışlarından sorumlu değildir. “Schumacher v. Richards Shear Co., 59 NY2d 239 (1983)” davasında[3] mahkeme bu kuralı teyit etmiş ancak ayrıca açık sorumluluk üstlenme, fiili birleşme, satıcının işinin devamı veya dolandırıcılık [express assumption of liability, de facto merger, continuation of the seller’s business, or fraud] gibi birkaç istisnayı da kabul etmiştir.
İstenmeyen maruz kalma riskini azaltmak için, varlık satın alma sözleşmesinde alıcının, satıcının geçmişteki eylem veya ihmallerine bağlı olanlar [past acts or omissions] da dâhil olmak üzere hiçbir yükümlülüğünü üstlenmediği açıkça belirtilmelidir.
[1]<https://legal.thomsonreuters.com/en/insights/articles/navigating-the-hart-scott-rodino-act->.
[2]<https://case-law.vlex.com/vid/winkler-v-v-g-891763466>[metne, çeviren tarafından iliştirilmiştir].
[3]<https://case-law.vlex.com/vid/schumacher-v-richards-shear-885268780>[metne,çeviren tarafından iliştirilmiştir].
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.