Giriş
Bankalardan veri toplamak, otoritelerin para politikası, gözetim ve çözümleme yürütmesi için olmazsa olmazdır. Ancak Avrupa’daki bankalar, çeşitli Avrupa ve ulusal otoritelerden giderek daha fazla düzenleyici raporlama yükümlülüğüyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu yükümlülükler genellikle tanımlar, nihai raporlama tarihleri ve şablonlar açısından farklılık göstermektedir. Bankalar için bu uyumsuzluk, raporlamayı gereksiz yere külfetli hale getirir; otoriteler içinse verilerin paylaşılmasını ve analiz edilmesini zorlaştırır.
Entegre raporlamaya ilişkin Avrupa girişimi kapsamında, Avrupa Bankacılık Otoritesi ve Avrupa Merkez Bankası [European Banking Authority (EBA) and European Central Bank (ECB)], Mart 2024’te Ortak Banka Raporlama Komitesi’ni [Joint Bank Reporting Committee] kurmuştur. Amacımız, bankacılık sektörüyle yakın işbirliği içinde çalışarak bankaların istatistiksel, gözetim ve çözüm verilerinin raporlanmasını uyumlu hale getirmek ve basitleştirmektir[1].
Bu girişim, Avrupa’nın bankaların veri raporlamasına yönelik yaklaşımını temelden geliştirmektedir. Raporlama standartlarının uyumlu hale getirilmesi, bankaların raporlama yükünü azaltacak ve veri kalitesini artıracaktır. Bu, Avrupa Komisyonu’nun Avrupa’nın rekabet gücünü artırmayı amaçlayan basitleştirme girişimiyle uyumludur.
- Ortak Banka Raporlama Komitesi entegre raporlamanın önünü açıyor
Ortak Banka Raporlama Komitesi, bankaların raporlamasını daha verimli hale getirmenin yollarını araştırmak için Avrupa ve ulusal otoritelerden üst düzey temsilcileri bir araya getirmektedir. Örneğin, tanımların ve nihai raporlama tarihlerinin nasıl uyumlu hale getirileceği ve verilerin otoriteler arasında nasıl daha verimli bir şekilde paylaşılacağı konusunda tavsiyelerde bulunmaktadır (Tablo 1), böylece bankaların çifte raporlamadan kaçınmasını sağlamaktadır. İdeal olarak, veriler bankalar tarafından yalnızca bir kez raporlanmalıdır ki, ardından tüm otoriteler tarafından paylaşılıp yeniden kullanılabilir.
Ortak Banka Raporlama Komitesi, Avrupa Merkez Bankası, Avrupa Bankacılık Otoritesi, Avrupa Komisyonu ve Tek Çözüm/Karar Kurulu’nun yanı sıra Avrupa Ekonomik Alanı’nda [European Economic Area] gözetim, karar ve istatistiksel raporlama yükümlülüklerini yayınlayan ulusal otoritelerden oluşmaktadır (Tablo 2).
Bankalarla yakın işbirliğini sağlamak için, bankacılık sektöründen veri raporlama uzmanlarından oluşan bir raporlama irtibat grubu [reporting contact group] kurulmuştur. Raporlama irtibat grubu, Ortak Banka Raporlama Komitesi’nin faaliyetlerini koordine eden Ortak Banka Raporlama Komitesi Yönlendirme Komitesi ile ortak toplantılar düzenlemektedir. Bu toplantılar, yetkililer ve raporlama yükümlülüğü olan bankaların işbirliği yapması ve görüş alışverişinde bulunması için bir forum sağlamaktadır. Ayrıca, bankacılık sektöründen teknik uzmanların da yer aldığı ve bankaların raporlamalarının teknik ayrıntılarına daha yakından bakan Ortak Banka Raporlama Komitesi uzman grupları içinde uygulamalı işbirliği yapılabilir. Raporlama irtibat grubu, raporlama yükümlülüklerinin nasıl formüle edileceğine ilişkin pratik içyüzünü anlama kılavuzlarını yetkililerle paylaşacaktır. Yetkililer, politika ihtiyaçlarına bağlı olarak bankaların ne raporlaması gerektiğini belirlemeye devam edecektir.
- Entegrasyona doğru ilerleme: uzun vadeli vizyon
Avrupa Bankacılık Otoritesi’nin bütünleşik raporlamaya ilişkin fizibilite çalışması, finansal kuruluşların mevcut gözetim raporlama sisteminden, modern, verimli ve etkili bir raporlama sürecine geçiş için uzun vadeli bir vizyon ortaya koymuştur[2].
Ortak Banka Raporlama Komitesi, bu uzun vadeli vizyonun bir parçası olarak kurulmuş olup, istatistiksel, gözetimsel ve çözüm verilerinin tam entegre raporlamasına ulaşmak için diğer önemli alanlarda da çalışmalara başlamıştır.
- Entegre raporlamaya doğru ilk adımlar
Ortak Banka Raporlama Komitesi, daha entegre raporlamaya doğru bazı somut sonuçlar üretmiştir. 2025 yılı çalışma programı, ortak terimler ve tanımlar üzerindeki çalışmalara öncelik vermektedir. Ayrıca, Avrupa Birliği’nde ekonomik faaliyetlerin istatistiksel sınıflandırmasının revizyonunun (kısaca NACE[3]) uyumlu bir şekilde uygulanmasına odaklanmaktadır.
- İstatistiksel revizyonların uygulanmasının uyumlu hale getirilmesi
Bankalar, düzenleyici raporlamalarında iş yaptıkları muhatap türlerini sınıflandırmak için NACE’yi kullanır. Avrupa Komisyonu, NACE’yi Ekim 2022’de güncellemiştir. Bankalar hâlâ önceki NACE sınıflandırmasını kullanarak veri bildirmektedir ancak sonunda yeni versiyona geçmek zorunda kalacaklardır. İdeal olarak, farklı sınıflandırma sistemleri kullanılarak paralel raporlamadan kaçınmak için bu geçiş tüm raporlamalar için aynı anda gerçekleşecektir. Bu nedenle Ortak Banka Raporlama Komitesi, NACE revizyonunun Ocak 2026 itibarıyla Avrupa bankalarının raporlama çerçevelerinde aynı anda uygulanması gerektiğini tavsiye etmiştir[4].
Avrupa Bankacılık Otoritesi ve Avrupa Merkez Bankası bu yeni uygulama tarihini zaten taahhüt etmişlerdir. Ortak Banka Raporlama Komitesi, ulusal merkez bankalarını NACE sınıflandırmasının kullanıldığı tüm ulusal istatistiksel veri toplamaları için aynı uygulama tarihini takip etmeye teşvik etmektedir.
- Raporlamada aynı dili kullanılması
Bir diğer önemli görev ise raporlanacak verilerin anlamını ve yapısını tanımlayan ortak bir veri sözlüğü geliştirmektir. Ortak Banka Raporlama Komitesi, bu amaçla, raporlama yükümlülüklerinde kullanılan semantik adı verilen kavramların tanımlarının nasıl uyumlu hale getirileceği konusunda tavsiyelerde bulunan Semantik Entegrasyon Uzman Grubunu kurmuştur. Bu grubun odak noktalarından biri, yasada hâlihazırda yer alan tanımlardan ziyade, taslak mevzuattaki tanımların revize edilmesinin daha kolay olması nedeniyle, yetkililere yeni, yaklaşan mevzuat hakkında ön tavsiyelerde bulunmak olacaktır.
Anlamsal bütünleşme, farklı raporlama çerçevelerini hizalama sürecidir. Bu, aynı kavramları temsil eden öğeleri belirleyip birbirine bağlayarak ve terimleri ve tanımları standartlaştırarak yapılır. Tablo 3’teki örnekte, istatistiksel kavram olan “Araç tipi/türü”, gözetim kavramı olan “Araç” ile eşleşir. Anlamsal bütünleşme ile hem istatistiksel hem de gözetim raporlaması için benzersiz şekilde tanımlanmış bir kavram (“Araç tipi/türü”) oluştururuz. Bu kavram, iki raporlama çerçevesi arasında eşleme yapılarak, bir hiyerarşi biçiminde, bileşen bileşenlerine ayrılır. Benzersiz şekilde tanımlanmış kavramlara sahip olmak, raporlama yükünü önemli ölçüde azaltır.
2025 yılındaki yüksek öncelikli faaliyetlerden biri, Avrosistem’in Entegre Raporlama Çerçevesi’nin [Integrated Reporting Framework] diğer bankacılık veri toplama çerçeveleriyle, özellikle gözetim amaçları için kullanılan finansal raporlama [financial reporting] ile semantik olarak uyumlu hale getirilmesidir. Entegre Raporlama Çerçevesi’nin şu anda 2029 yılının sonunda yürürlüğe girmesi planlanmakta olup; bu çerçeve birkaç istatistiksel Avrupa Merkez Bankası düzenlemesini tek bir düzenlemede birleştirecektir. Bu, Avrosistem içindeki çakışmaları ortadan kaldırmaya ve nihai raporlama tarihlerini uyumlu hale getirmeye yardımcı olacaktır[5].
Önümüzdeki aylarda grup, sürdürülebilirlik raporlamasının semantik entegrasyonu üzerinde çalışmaya başlayacak ve aynı zamanda çözüm raporlaması gibi diğer çerçevelerle daha fazla potansiyel sinerji keşfedecektir. Bu yükümlülükler uyumlu kavramlardan ve tanımlardan faydalanacak ve Entegre Raporlama Çerçevesi üzerindeki çalışmayla birlikte, nihayetinde ortak bir veri sözlüğünün oluşturulmasına ve tam entegre bir raporlama çerçevesine doğru atılacak sonraki adımların tanımlanmasına katkıda bulunacaktır. Semantik entegrasyon şu anki öncelik olsa da, Ortak Banka Raporlama Komitesi aynı zamanda Avrupa Bankacılık Otoritesi’nin fizibilite çalışmasında belirlenen tüm temel alanlarda daha geniş bir ilerleme için zemin hazırlamaktadır. Semantik entegrasyona odaklanmak, istatistiksel, gözetimsel ve çözüm verilerinin tam entegre raporlamasını elde etmek için sağlam bir temel oluşturan önemli ve yapıcı bir ilk adımı temsil etmektedir.
Sonuç
İstatistiksel, gözetimsel ve çözümleme verilerinin bankalar tarafından entegre bir şekilde raporlanması, banka raporlamasını daha verimli hale getirecek ve veri kalitesini artıracaktır. Ayrıca geçmişteki tutarsızlıkları ve fazlalıkları ele alarak, bu tür sorunların gelecekteki mevzuatta önlenmesini sağlayacaktır. Ortak Banka Raporlama Komitesi bu yönde bazı ümit verici ilk adımlar atmış olup Avrupa’da gerçek anlamda entegre raporlama hedefimize ulaşmak için bankacılık sektörüyle yakın işbirliği içinde çalışmaya devam edecektir.
[1] ECB (2024), “ECB and EBA step up efforts to make banking industry data reporting more efficient”, press release, 18 March, <https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2024/html/ecb.pr240318~4c20d8eb39.en.html>.
[2] EBA (2021), “The EBA’s feasibility study on integrated reporting system provides a long-term vision for increasing efficiencies and reducing reporting costs”, press release, 16 December, <https://www.eba.europa.eu/publications-and-media/press-releases/ebas-feasibility-study-integrated-reporting-system-provides>.
[3] NACE: Nomenclature statistique des activités économiques dans la Communauté européenne [Statistical classification of economic activities in the European Community].
[4] Joint Bank Reporting Committee (2025), Advice on the implementation of the revised statistical classification of economic activities (NACE Rev. 2.1), 30 June, <https://www.ecb.europa.eu/home/doc/ecb.JBRC_advice_on_NACE_revision.en.pdf>.
[5]ECB (2025), Integrated Reporting Framework (IReF), <https://www.ecb.europa.eu/stats/ecb_statistics/reporting/IReF/html/index.en.html>.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.