Birleşik Krallık Hükümeti, daha kapsamlı Ekonomik Dönüşüm Ulusal Stratejisi kapsamında Dijital ve Teknolojiler Sektör Planı’nı[1] [Digital and Technologies Sector Plan] yayınladı. Bu kapsamlı girişim, 2035 yılına kadar Birleşik Krallık’ın dijital, teknoloji ve yaratıcı sektörlerinde inovasyonu, yatırımları ve büyümeyi teşvik etmek için uzun vadeli bir vizyon ortaya koyuyor.
Planın merkezinde, hükümetin Birleşik Krallık’ın fikri mülkiyet ve telif hakkı çerçevesinin yapay zekâ geliştirme bağlamında etkili ve adil kalmasını sağlama taahhüdü yer almaktadır: İçerik oluşturucuların ve yapay zekâ geliştiricilerinin çıkarları arasında denge kurulması.
Anılan planın yönetici özetinde aşağıdaki hususlar yer almaktadır.
“Yeni teknolojiler ekonomimizi ve toplumumuzu kökten değiştiriyor, yeni sektörler, yeni iş modelleri yaratıyor ve yüksek vasıflı ve iyi ücretli işlere ivme kazandırıyor. Geleceğin ekonomisinin en hızlı büyüyen alanları, teknolojinin yönlendirdiği alanlar olacaktır. Piyasa değerine göre en değerli 15 küresel işletmenin dokuzu şimdiden teknoloji işletmesidir[2]; bu da 20 yıl öncesine göre köklü bir değişimdir. Bu plan, Birleşik Krallık’taki teknoloji odaklı işletmelerin ölçeklenmesine ve böylece bir sonraki küresel süperstar şirketler dalgasının ön saflarında yer almalarına yardımcı olacaktır.
Birleşik Krallık, önümüzdeki 10 yıl ve sonrasında ülke genelinde büyümeyi, güvenliği ve fırsatları güvence altına almak için teknolojik devrimin bir sonraki aşamasını kullanmaya uygun bir konumdadır. Bilim ve inovasyon ülkesi olarak gurur verici bir geçmişimiz vardır. Ada Lovelace’ın ilk bilgisayar üzerindeki çığır açan çalışması, Tim Berners-Lee’nin World Wide Web’i yaratmadaki rolü[3] ve daha yakın zamanda Demis Hassabis’in protein yapılarının yapay zekâ ile belirlenmesi konusundaki çığır açan Nobel Ödülü[4] de buna dâhildir. Gelecekteki başarı için gerekli koşullara da sahibiz: Dünyaca ünlü bir bilim üssü, girişim sermayesi yatırımında dünyada üçüncü sırada yer alan, yaklaşık 1 trilyon sterlin değerinde bir teknoloji ekosistemi[5] ve Arm, Wayve, Google DeepMind ve Oxford Nanopore Technologies gibi önemli Birleşik Krallık dijital ve teknoloji şirketleri. Ancak küresel konsept değişiyor ve teknolojinin hızla değiştiği, giderek daha istikrarsız bir jeopolitik ortamda fırsatları değerlendirmek istiyorsak çabalarımızı iki katına çıkarmalıyız.
Vizyonumuz, 2035 yılına kadar Birleşik Krallık’ın hızla büyüyen bir teknoloji işletmesi kurmak, yatırım yapmak ve ölçeklendirmek için dünyanın en iyi üç yerinden biri olmasıdır. Birleşik Krallık’ın ilk trilyon dolarlık teknoloji işletmesini güvence altına almayı hedefleyeceğiz[6]. Bu vizyonu hayata geçirmek için tüm devleti kapsayan bir yaklaşım benimseyecek, dijital ve teknoloji işletmeleri için iş ortamını yeniden şekillendirecek ve Bilim ve Teknoloji Çerçevesi ile uyumlu olarak devletin tüm olanaklarını tam olarak kullanacağız[7]. Daha geniş Sanayi Stratejisi doğrultusunda, sektördeki işletme yatırımlarını başarının temel ölçütü olarak belirleyecek ve 2035 yılına kadar sektörde ticari araştırma ve geliştirmeye (Ar-Ge) küresel olarak (Amerika Birleşik Devletleri ve Çin hariç) diğer tüm ülkelerden daha fazla yatırım yapmayı hedefleyeceğiz.
2029-2030 döneminde 22,6 milyar sterlinlik rekor düzeydeki kamu yatırımlarıyla Ar-Ge desteğine öncelik vereceğiz[8], Ulusal Güvenlik Stratejik Yatırım Fonu, British Business Bank [İngiliz Ticaret Bankası] ve Ulusal Varlık Fonu aracılığıyla finansman desteğine erişimi güçlendireceğiz ve yerel beceri havuzumuzu oluşturmak ve dünya çapındaki yetenekleri karşılamaya devam etmek için harekete geçeceğiz. Dijital ve enerji altyapısındaki kritik engelleri ortadan kaldıracak ve yeni Düzenleyici İnovasyon Ofisi aracılığıyla inovasyon yanlısı düzenlemeler benimseyeceğiz. Bilgi paylaşımı ve çeşitlendirilmiş ve dayanıklı tedarik zincirleri oluşturmak için Birleşik Krallık’ın kendine özgü, dünya lideri yeteneklerini tamamlayıcı uluslararası ortaklıklarla birleştirerek uluslararası etkileşimimizi tazeleyeceğiz. Çift kullanımlı teknolojilerin potansiyelini gerçekleştirmek ve Birleşik Krallık’ın inovasyon ve teknoloji büyümesi için bir motor rolünden yararlanmak amacıyla savunma ve güvenlik ortaklarımızla yakın bir şekilde çalışacağız.
Birleşik Krallık için en yüksek büyüme potansiyeline sahip ve aynı zamanda Birleşik Krallık’ın güvenliğini ve egemenliğini destekleyen öncü teknolojilere öncelik vereceğiz. Hızla büyüyen yapay zekâ sektörümüz gibi yeni sektörlerin kendilerini kurmalarını sağlayacak, verimliliği artıran teknolojilerin benimsenmesiyle ekonominin mevcut sektörlerinde değişimi hızlandıracak ve tüm çalışmalarımıza güvenli ve dayanıklı teknoloji ilkelerini yerleştireceğiz. Altı öncü teknoloji için eylem planları geliştirmek üzere iş dünyası, akademi ve diğer paydaşlarla kapsamlı bir şekilde çalıştık:
- Gelişmiş bağlantı teknolojileri [advanced connectivity technologies]: Gelişmiş bağlantı teknolojisinin yurt içinde daha fazla ticarileştirilmesini desteklemek ve Birleşik Krallık teknolojisini uluslararası alanda tanıtmak için dünya lideri araştırma tabanımızı temel alıyoruz. Gelişmiş bağlantı teknolojisini değerlerimiz doğrultusunda şekillendirecek, Ar-Ge ve ölçeklendirme desteğiyle teknolojileri geliştirecek ve bunları insanlara ve işletmelere bağlantı avantajları sağlamak üzere kullanacağız. Savunma, ulaştırma ve uydular da dâhil olmak üzere geleceğin telekomünikasyon ağlarına odaklanacağız.
- Yapay zekâ [artificial intelligence]: Yurt içi kapasiteyi geliştirmek ve yeni Yapay Zekâ Büyüme Bölgeleri kurmak, yüksek kaliteli verilerin kullanılabilirliğini artırmak, düzenleyici otoritelerin yapay zekâ kapasitelerini artırmak, inovasyon yanlısı düzenlemeleri teşvik etmek ve bilgi işlem kapasitesini önemli ölçüde genişletmek için iddialı Yapay Zekâ Fırsatları Eylem Planı’nı uygulamak. Bu aynı zamanda, yeni ve mevcut, öncü yapay zekâ şirketlerine güçlü bir Ulusal Yapay Zekâ tasarısının geliştirilmesini ve Birleşik Krallık’ın yapay zekâ alanında stratejik avantajının güvence altına alınmasını da destekleyecektir.
iii. Siber güvenlik [cyber security]: Uluslararası üne sahip siber sektörümüze yatırımı teşvik etmek ve yaygın teknoloji benimsenmesini engelleyen zorlukları ele almak için en son teknoloji inovasyonu desteklemek. Siber Güvenlik ve Dayanıklılık Yasası’nın ivmesini sürdürecek ve yapay zekâ ve kuantum sonrası şifrelemenin sunduğu inovasyon fırsatlarından yararlanacağız. Ulusal Siber Güvenlik Merkezi ve Ulusal Siber Kuvvet de dâhil olmak üzere önde gelen istihbarat ve savunma yeteneklerimize önemli tedarik yolları oluşturacağız.
- Biyoloji mühendisliği [engineering biology]: Yeni bir altyapı fonu aracılığıyla ölçeklendirme zorluğunu ele alarak, iddialı bir Ar-Ge programı uygulayarak, yeni ürünler için pazara erişim yollarını etkinleştirmek amacıyla düzenleyici engelleri aşarak inovasyonu teşvik ederek ve yerel değer zincirinin temel alanlarındaki yeteneklerimizi ve dayanıklılığımızı artırarak büyümeyi sağlayacak inovasyon ekosistemimizi inşa edeceğiz. Yeni biyoloji mühendisliği uygulamaları ve süreçleri için sorumlu inovasyon konusunda küresel liderlik rolümüzü güçlendireceğiz.
- Kuantum teknolojileri [quantum technologies]: Teknoloji geliştirme ve uygulamasını hızlandırmak, ölçeklenebilir altyapıyı oluşturmak ve geliştirmek ve net hükümet talep sinyalleri oluşturan ve erken kuantum benimseyenleri, savunma ve sağlık sektörlerinden oluşan bir havuz oluşturan misyon odaklı bir yaklaşımla benimsemeyi teşvik etmek için iddialı uzun vadeli kuantum programını yenilemek.
- Yarı iletkenler [semiconductors]: Ar-Ge’ye stratejik ve bütünleşik bir yaklaşım geliştirmek ve ticarileştirmeyi iyileştirmek için inovasyon ekosistemini güçlendirmek, yüksek büyüme potansiyeline ve geniş kapsamlı sektörler arası uygulamalara sahip alanlara öncelik vermek. Ulusal güvenliği artırmak ve yarı iletken tedarik zinciri dayanıklılığını güçlendirmek için stratejik önlemlere öncelik verecek ve küresel yarı iletken ekosisteminde güvenilir ve itibarlı bir ortak olarak uluslararası alanda işbirliği yapacağız.
İleri Üretim, Temiz Enerji, Savunma ve Yaşam (Sağlık) Bilimleri [advanced manufacturing, clean energy, defence and life sciences] sektörleriyle ilgili öncü teknolojiler, ayrı sektör planlarında ele alındıkları için hariç tutulmuştur.
Bu öncü teknolojilerde kümelerin Birleşik Krallık genelinde iş ve fırsat yaratma ekonomik potansiyelinin açığa çıkarılması, ülke genelindeki dijital ve teknoloji işletmelerinin büyüme potansiyellerini gerçekleştirebilmeleri için hayati önem taşıyacaktır. İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’daki yetki devredilmiş hükümetler ve İngiltere’deki Belediye Stratejik Otoriteleriyle ortaklaşa çalışacağız. Eylemlerimizi Oxford-Cambridge Büyüme Koridoru gibi bölgesel büyüme girişimleriyle uyumlu hale getireceğiz.
Bu plan, Birleşik Krallık’ın lider bir teknoloji ülkesi olarak konumunu güvence altına almak ve küresel ekonomide yaşanan radikal, teknoloji odaklı değişimlerin faydalarını yakalamak için bir vizyon ortaya koymaktadır. Bu hızla değişen bir tablodur ve sektöre yönelik vizyonu hayata geçirirken endüstri ve akademi ile işbirliği içinde çalışacağız. Doğru yolda olup olmadığımızı yakından dinleyecek ve teknoloji ve uygulamaları gelişip ekonomimizi, güvenliğimizi ve toplumumuzu şekillendirdikçe planlarımızı uyarlayacağız.”
Söz konusu planın temel taahhütleri şöyledir[9].
Telif hakkı ve yapay zekâ çerçevesi [copyright and artificial intelligence framework]: Hükümet, dijital çağda hak sahiplerinin içeriklerini lisanslamalarını destekleme niyetini yinelemiştir. Aynı zamanda yapay zekâ geliştiricilerinin yaratıcı materyallere erişmesini de sağlamıştır. Bu, hükümetin dengeli ve inovasyona uygun bir telif hakkı ortamı yaratma yönündeki daha geniş kapsamlı stratejisini yansıtmaktadır.
Devam eden analizler ve gelecek raporlar [ongoing analysis and forthcoming reports]: Bilim, Yenilik ve Teknoloji Bakanlığı, telif hakkı ve yapay zekâ konusundaki son istişaresine verilen yanıtları hâlâ incelemekte olup; en önemlisi de, şunları yayınlamayı taahhüt etmiştir:
Telif hakkı ile yapay zekâ arasındaki etkileşimin ekonomik etki değerlendirmesi;
Yapay zekâ eğitimi için telif hakkıyla korunan materyallerin kullanımına ilişkin bir rapor,
Şeffaflık ve teknik standartlara ilişkin rehberlik.
Her ne kadar bir zaman çizelgesi verilmemiş olsa da, bu raporların işletmelerin verileri, eğitim materyallerini ve telif hakkı uyumunu nasıl yöneteceğini şekillendirmesi muhtemeldir.
2035 vizyonu: Anılan sektör planı, Birleşik Krallık’ı teknoloji ve inovasyonda küresel bir lider haline getirmeyi amaçlayan daha geniş kapsamlı bir vizyonun parçasıdır. Bu, güçlü bir dijital altyapının geliştirilmesini, finansmana erişimin iyileştirilmesini ve düzenleyici ortamın iyileştirilmesini içerir: Hem köklü teknoloji şirketlerini hem de yeni kurulan girişimleri desteklemek.
Bir kuruluş ister yapay zekâ modelleri oluşturuyor, ister üretken araçlar kullanıyor, ister üçüncü taraf verilerine güveniyor veya dijital içerik oluşturuyor olsun, bu gelişen politika ortamı son derece önemlidir. Plan, şu yönde bir adım atılması gerektiğini işaret ediyor:
Yapay zekâ ve makine öğrenimi için verilerin yasal kullanımına ilişkin daha fazla netlik sağlanması;
Fikri mülkiyet haklarına saygı göstererek erişimi kolaylaştıran lisanslama mekanizmalarının desteklenmesi,
Yapay zekâ araçlarının nasıl eğitildiğini, konuşlandırıldığını ve ticarileştirildiğini etkileyebilecek düzenleyici güncellemeler yapılması.
Tüm bu gelişmeler bağlamında işletmelerin yapmaları gerekenler de şunlardır:
Yapay zekâ araçlarında ve dijital süreçlerde üçüncü taraf içerik kullanımının gözden geçirilmesi;
Yaklaşan ekonomik etki değerlendirmesi ve telif hakkı rehberliği hakkında bilgi sahibi olunması;
Özellikle işletme telif hakkıyla korunan materyaller üzerinde eğitilmiş yapay zekâ modelleri kullanıyorsa, lisanslama ve mevzuata uyum yükümlülüklerindeki değişikliklere hazırlıklı olunması,
Pragmatik ve inovasyona uygun bir fikri mülkiyet çerçevesinin oluşturulmasına yardımcı olmak için sektör kuruluşlarıyla etkileşim kurulması veya gelecekteki istişarelere yanıt verilmesi.
Birleşik Krallık’ın Dijital ve Teknolojiler Sektör Planı, telif hakkı yasasını yapay zekâ gelişimi ve dijital dönüşümün gerçekleriyle uyumlu hale getirmede ileriye doğru atılmış bir adımdır. Düzenleyici ve ekonomik çerçeveler geliştikçe, kuruluşların fikri mülkiyet, veri kullanımı ve uyum stratejilerini değerlendirmelerinin tam zamanıdır.
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarın yararlandığı kaynakların yazarlarına ait olup yazarın çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
[1] Birleşik Krallık “Dijital ve Teknolojiler Sektör Planı” için bkz. “The UK’s Modern Industrial Strategy, Digital and Technologies Sector Plan, < https://assets.publishing.service.gov.uk/media/685862e5b328f1ba50f3cea4/industrial_strategy_digital_and_technologies_sector_plan.pdf > erişim tarihi 16 Temmuz 2025”.
[2] Department for Science, Innovation and Technology (2023) National Quantum Strategy, < https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6572db4433b7f20012b720b7/national-quantum-strategy-additional-evidence-annex.pdf >.
[3] Department for Science, Innovation and Technology (2023) National vision for engineering biology, <https://www.gov.uk/government/publications/national-vision-for-engineering-biology/national-vision-for-engineering-biology >.
[4] Department for Science, Innovation and Technology (2024) Semiconductor Sector Study, < https://www.gov.uk/government/publications/semiconductor-sector-study/semiconductor-sector-study >.
[5] PwC (2025) The Wider Economic Impacts of Emerging Technologies in the UK, < https://www.gov.uk/government/publications/the-wider-economic-impacts-of-emerging-technologies-in-the-uk/the-wider-economic-impacts-of-emerging-technologies-in-the-uk-html >. [Bu, Birleşik Krallık’ta 2024-2028 dönemindeki ortalama yıllık büyüme oranı tahmininin (OBR, 2023) sabit kalacağını varsayar.]
[6] PwC (2025) The Wider Economic Impacts of Emerging Technologies in the UK, < https://www.gov.uk/government/publications/the-wider-economic-impacts-of-emerging-technologies-in-the-uk/the-wider-economic-impacts-of-emerging-technologies-in-the-uk-html >. [Bu istatistik, 2023 yılına göre birikimli reel gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYH) büyümesini temsil etmekte olup, bu da 223,4 milyar sterlinlik bir reel GSYH artışına denk gelmektedir. PwC metodolojisi, işletmelere önümüzdeki 5 yıldaki planladıkları yatırımlar hakkında sorular sorup ardından bu bilgileri Hesaplanabilir Genel Denge modeline yerleştirmeye dayanmaktadır. Üretilen tahminler belirsizdir ve bu teknolojilerin uzun vadeli ve dönüştürücü potansiyelini tam olarak yansıtmamaktadır.]
[7] Department for Business and Trade (2025), The steel strategy: the plan for steel, < https://www.gov.uk/government/consultations/input-into-the-steel-strategy/the-steel-strategy-the-plan-for-steel >.
[8] HM Treasury (2025), < https://www.gov.uk/government/news/government-unleashes-next-generation-of-construction-workers-to-build-15m-homes >. Hükümet, 1,5 milyon konut inşa etmek için yeni nesil inşaat işçilerini serbest bırakıyor.
[9] Bu konuda yararlandığımız kaynak için bkz. “Thomas Bjorn, The UK’s Digital and Technologies Sector Plan: A New Framework for Innovation and AI, 360 Business Law, 9 July 2025, < https://www.360businesslaw.com/blog/the-uks-digital-and-technologies-sector-plan-a-new-framework-for-innovation-and-ai/ > erişim tarihi 16 Temmuz 2025”.
Yavuz Akbulak
1966 yılında, Gence-Borçalı yöresinden göç etmiş bir ailenin çocuğu olarak Ardahan/Çıldır’da doğdu. 1984 yılında yapılan sınavda Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü kazandı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümüne yatay geçiş yaptı ve 1988’de Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünü birincilikle, Fakülteyi ise 11’inci olarak bitirdi.
1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Denver şehrinde yer alan ‘Spring International Language Center’da; 65’inci dönem müdavimi olarak 2008-2009 döneminde Milli Güvenlik Akademisi’nde (MGA) eğitim gördü ve MGA’dan dereceyle mezun oldu. MGA eğitimi esnasında ‘Sınır Aşan Sular Meselesi’, ‘Petrol Sorunu’ gibi önemli başlıklarda bilimsel çalışmalar yaptı.
• Türkiye’de Yatırımların ve İstihdamın Durumu ve Mevcut Ortamın İyileştirilmesine İlişkin Öneriler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü);
• Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde Yaşanan Sorunlar ve Alınması Gereken Önlemler (Maliye Hesap Uzmanları Vakfı Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü, Sevinç Akbulak ile birlikte);
• Kayıp Yıllar: Türkiye’de 1980’li Yıllardan Bu Yana Kamu Borçlanma Politikaları ve Bankacılık Sektörüne Etkileri (Bankalar Yeminli Murakıpları Vakfı Eser Yarışması, Övgüye Değer Ödülü, Emre Kavaklı ve Ayça Tokmak ile birlikte),
• Türkiye’de Sermaye Piyasası Araçları ve Halka Açık Anonim Şirketler (Sevinç Akbulak ile birlikte) ve
• Türkiye’de Reel ve Mali Sektör: Genel Durum, Sorunlar ve Öneriler (Sevinç Akbulak ile birlikte)
başlıklı kitapları yayımlanmıştır.
• Anonim Şirketlerde Kâr Dağıtımı Esasları ve Yedek Akçeler (Bilgi Toplumunda Hukuk, Ünal TEKİNALP’e Armağan, Cilt I; 2003),
• Anonim Şirketlerin Halka Açılması (Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tartışma Tebliğleri Serisi II; 2004)
ile
• Prof. Dr. Saim ÜSTÜNDAĞ’a Vefa Andacı (2020), Cilt II;
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler (2021);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ’a İthafen İlmi Makaleler II (2021);
• Sosyal Bilimlerde Güncel Gelişmeler (2021);
• Ticari İşletme Hukuku Fasikülü (2022);
• Ticari Mevzuat Notları (2022);
• Bilimsel Araştırmalar (2022);
• Hukuki İncelemeler (2023);
• Prof. Dr. Saim Üstündağ Adına Seçme Yazılar (2024);
• Hukuka Giriş (2024);
• İşletme, Pazarlama ve Hukuk Yazıları (2024),
• İnterdisipliner Çalışmalar (e-Kitap, 2025)
başlıklı kitapların bazı bölümlerinin de yazarıdır.
1992 yılından beri Türkiye’de yayımlanan otuza yakın Dergi, Gazete ve Blog’da 3 bini aşkın Telif Makale ve Telif Yazı ile tamamı İngilizceden olmak üzere Türkçe Derleme ve Türkçe Çevirisi yayımlanmıştır.
1988 yılında intisap ettiği Sermaye Piyasası Kurulu’nda (SPK) uzman yardımcısı, uzman (yeterlik sınavı üçüncüsü), başuzman, daire başkanı ve başkanlık danışmanı; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı GSM 1800 Lisansları Değerleme Komisyonunda üye olarak görev yapmış, ayrıca Vergi Konseyi’nin bazı alt çalışma gruplarında (Menkul Sermaye İratları ve Değer Artış Kazançları; Kayıt Dışı Ekonomi; Özkaynakların Güçlendirilmesi) yer almış olup; halen başuzman unvanıyla SPK’da çalışmaktadır.
Hayatı dosdoğru yaşamak ve çalışkanlık vazgeçilmez ilkeleridir. Ülkesi ‘Türkiye Cumhuriyeti’ her şeyin üstündedir.