“Algoritmik Adalet” isimli blog yazımı (yazı) okuyan okurlarımızdan çeşitli geri bildirimler aldım. Bir avukat meslektaşım Kayseri’den arayarak gerçekleştirmeyi planladıkları bir Yapay Zeka Konferansına “Algoritmik Adalet” konusunda konuşmacı olarak katılmamı istedi. Hukukçu olmayan bilişimci bir okurumuzun yazıya ilişkin yorumu tarafıma iletildi. Bu gelişmeler bu kavram üzerinde daha çok durmam gerektiğini gösterdi. Bu nedenle bu konuda yazmaya devam edeceğim.
“Algoritmik Adalet” isimli yazımı hazırlarken yapay zekadan yararlandığımı açıkça belirtmiştim. Bundaki amacım; yapay zekanın algoritmik adalet konusundaki yaklaşımını görmek, göstermek ve bu yaklaşıma tarihi bir kayıt oluşturmak içindi.
Şimdi bu yaklaşımı devam ettirerek; yapay zekanın yazıya ilişkin yorumu ile gerçek insan zekasının (gerçek zeka) yorumunu karşılaştıracak ve şahsi yorumumu ortaya koyacağım.
Yapay zekanın yazıya ilişkin yorumu özetle şu şekilde: yazı, yapay zeka teknolojilerinin adil, tarafsız ve şeffaf bir şekilde tasarlanmasını, geliştirilmesini ve uygulanmasını savunuyor ve ayrıca algoritmik adalet sorunları konusunda daha fazla kamu bilinci çağrısında bulunuyor. (yazı Yapay Zeka destekli hazırlandığı için bu yorumu Yapay Zekanın yorumu olarak değerlendiriyorum.)
Gerçek zekanın yazıya ilişkin yorumu özetle şu şekilde: yazı, oldukça kapsayıcı bir öngörü veriyor. Yazıdaki yapay zekadan kaçınmak yerine içinde olarak, öğrenip öğreterek ve şeffaflaştırarak yapay zekadan daha fazla yararlanırız görüşü çok değerli.
Yapay zeka ile gerçek zekanın algoritmik adalet yazısına ilişkin yorumlarının değerlendirdiğimizde; yapay zekanın yorumunda “kamu bilinci çağrısı” öne çıkarken gerçek zekanın yorumunda “yapay zekadan kaçınmak yerine içinde olmak” yaklaşımı öne çıkıyor. Kısacası algoritmik adaletinin mümkün olabilmesi için yapay zeka: kamunun bu konuda bilinçlenmesi gerektiğini, gerçek zeka da insanların yapay zekanın oluşum sürecine aktif olarak katılması gerektiğini söylüyor.
Buradan çıkardığım sonuç: algoritmik adaletin sağlanabilmesi için kamunun yapay zekanın vereceği kararların oluşumuna ve alınan kararın kendisine müdahale edebilmesi gerektiğidir. Ayrıca yapay zekanın adalet yönünden belirli bir denetime tabi tutulması da kaçınılmaz gözüküyor. Böylece gerek algoritmanın temel aldığı veri setlerinin gerekse algoritmanın vereceği kararların adil olup olmadığını kamu adına denetleyecek özel veya resmi kuruluşların kurulması gerektiği sonucuna varıyorum.
Tam da burada Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “Saatleri Ayarlama Enstitüsü” romanını hatırlatmakta fayda var. Romanın içeriğine burada girmeyeceğim. Ancak romanın yazıldığı dönem ve içeriğindeki eskiden yeniye geçişteki kırılmanın bugünkü yapay zekaya geçiş ile yaşadığımız kırılmanın benzerliğini görmek gerekiyor. Tanpınar nasıl ki bir saatleri ayarlama enstitüsü hayal etti. Bizlerin de artık bir “Yapay zekaları ayarlama enstitüsü”nü hayal etmemiz, ancak Tanpınar’dan farklı olarak hayal ettiğimiz bu enstitüyü gerçekten inşa etmemiz gerekiyor. Bu enstitünün görevini yerine getirebilmesi için de en önce yapay zekaya ilişkin olarak temelleri sağlam atılmış yasal ve etik çerçevelerin oluşturulması gerekiyor.
Adalet hukukçuların alanında bir kavram ise de, algoritmalar ve yapay zeka bilişimcilerin alanına giriyor. Bu nedenle hukukçuların yapay zeka ve algoritmalar konusunda, bilişimcilerin de adalet konusunda bilinçlenmesi ve hukukçularla bilişimcilerin ortak çalışması zorunlu gözüküyor.
“Yapay zekaları ayarlama enstitüsü” hukukçularda ve bilişimcilerde bir farkındalık yaratma amacıyla gerçek zekamın bir önerisi olarak ortaya çıkıyor.
Yapay zekanın böyle bir kurumun denetimine yaklaşımını gelecek blog yazımda ele alacağım.
Eğitim ve Formasyon
1969 yılında Karşıyaka'da doğdu. 1987 yılında İzmir Çınarlı Teknik Lisesi Elektrik bölümünden ve 1993 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi´nden mezun oldu. Teknik lise kökeninden gelen analitik bakış açısını hukuk formasyonuyla birleştirerek kariyerini şekillendirmiştir.
Yayıncılıkta Teknoloji ve Yapay Zekâ Vizyonu
• Ankara Barosu “Yapay Zekâ Hukuku Merkezi” Danışma Kurulu üyesidir.
• Legal Blog ve Legal Fikri ve Sınai Haklar Dergisinde Yapay Zekâ ve Hukuk üzerine çok sayıda makalesi yayımlanmıştır.
• Boğaziçi Üniversitesinde gerçekleştirilen “Yargıda Dijitalleşmenin Medenî Yargılamaya Egemen Olan İlkelere Etkisinin Araştırılması Projesi Ulusal Çalıştayı’na (20 Aralık 2024) katılmış ve Çalıştay’da Yapay Zeka Üzerine sunduğu görüşleri “Medeni Yargıda Dijitalleşmenin Etkileri” isimli kitapta yer almıştır.
• NilRTV de Mersin Önceki Baro Başkanı Av. Bilgin Yeşilboğaz ile iki kez Yapay Zeka ve Hukuk konulu canlı yayın röportajına katılmıştır.
• 2001 yılında Legal Yayıncılık A.Ş. ve Legal Kitabevi A.Ş.'nin kurucu ortağı ve yönetim kurulu üyesi olarak sektöre yeni bir soluk getirmiştir. Klasik yayıncılığı teknolojiyle birleştirerek, Türkiye’nin en kapsamlı kaynaklarından biri olan **"Legal Online Veri Tabanı"**nı (Legalbank) hukuk dünyasına kazandırmıştır. "Yapay Zeka ve Hukuk" alanındaki gelişmeleri yakından takip ederek, hukuk teknolojilerinin (LegalTech) Türkiye'deki gelişimine ve yayıncılık süreçlerine entegrasyonuna yönelik çalışmalarına devam etmektedir.
Akademik ve Uluslararası Girişimler
Yayıncılık faaliyetlerini ulusal sınırların ötesine taşıyarak uluslararası bir vizyon ortaya koymuştur.
• YÖK ve TÜBİTAK ULAKBİM kriterlerine uygun, hakemli 10 akademik hukuk dergisinin sorumlu yazı işleri müdürlüğünü yaparak doktrinin gelişimini desteklemektedir.
• Arnavutluk’ta kurduğu Legal Publishing Shpk ve Tiran’da yayımlanan Revista Akademike Legal (Arnavutça/İngilizce) dergisi ile Türk hukuk yayıncılığının yurt dışındaki temsilcisi konumundadır.
• Özellikle Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu gibi temel yasaların değişim süreçlerinde hazırladığı karşılaştırmalı eserler ve sistematik çalışmalar, bugün hala hukukçuların temel başvuru kaynakları arasında yer almaktadır.
Baro ve Mesleki Örgütlenme Çalışmaları
• İstanbul Barosu: İstanbul Barosu Mevzuatı Araştırma ve Geliştirme Komisyonu Başkan Yardımcılığı görevine uzun yıllar devam etti. İstanbul Barosu Avukat Hakları Merkezi´nin (AHM) kurucu üyeliği ve uzun süre merkez yönetim kurulu üyeliğinde bulundu. 2022 – 2023 yılları arasında İstanbul Barosu AHM Sözcüsü oldu. İstanbul Barosu Sağlık Komisyonu üyeliğinde de bulunan Çakmakcı, İstanbul Barosu “Avukat Hakları” ve “CMK” Eğitim sertifikalarına sahiptir. İstanbul Barosu, Kat Mülkiyeti Hukuku Komisyonu, Çevre ve İmar Komisyonu üyesidir. İstanbul Barosu Kooperatif Hukuku Komisyonunun kurulmasına öncülük etmiştir. Kuruluşunda ve bazı dönemlerinde İstanbul Barosu “Baro Meclisi” üyesi olmuştur.
• Türkiye Barolar Birliği (TBB): Türkiye Barolar Birliği Avukat Hakları Merkezi Genel Sekreterliği görevini yürütmüştür. Türkiye Barolar Birliği "Arama Konferansı" Moderatörlük Eğitimini tamamlamıştır. Antalya Barosu, Mersin Barosu ve Hatay Barosu'nda Avukatlık Hukuku üzerine seminerler vermiştir. Seminerleri TBB Televizyonunda yayınlanmıştır. "Avukat Hakları" isimli TBB AHM iç eğitim yayınını hazırlamıştır.
• Delegelik ve Grupsal Faaliyetler: İstanbul Barosu Genel Kurulunda 2018-2020 ve 2022 – 2024 dönemi “Türkiye Barolar Birliği İstanbul Delegesi” seçilmiştir. 2024-2026 Dönemi Türkiye Barolar Birliği İstanbul 1. Yedek Delegesi olarak seçilmiştir. Önce İlke Çağdaş Avukatlar Grubunun iki dönem Yürütme Kurulu üyeliği görevini yürütmüştür.
Kurumsal Kariye ve Eğitmenlik
• Kurumsal Deneyim: Lebib Yalkın Yayınlarında Vergi ve Ticaret Hukuku Mevzuat Uzmanı ve Mükellefin Dergisi Yazı İşleri Müdür Yardımcısı olarak çalıştıktan sonra, Türkiye İş Bankası Hukuk İşleri Müdürlüğünde uzun süre Avukatlık yapmıştır.
• Eğitmenlik: Türkiye İş Bankası Eğitim Müdürlüğünde orta ve üst düzey yöneticilere “Hukuk Eğitmeni” olarak hukuk dersleri verdi. Türkiye Bankalar Birliği Eğitim Merkezinde “Hukuk Eğitmeni” olarak dersler vermiştir.
• Modern Hukuk Akademisi: Modern Hukuk Akademisinin Başkanlığını ve Hukuk Eğitmenliği görevini yürütmüştür. Akademi bünyesinde "Sağlık ve Hukuk Gündemi" ve "Hukuk Söyleşileri" başlıklı söyleşileri hukukçu ve doktorların katılımı ile gerçekleştirmiş ve online yayınlamıştır.
• Görevler: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Uzlaştırma Bürosunda Uzlaştırmacı olarak görev yapmıştır. Sakarya Üniversitesi "Uzlaştırmacı Eğiticiliği Eğitimi" sertifikasına sahiptir. Arabuluculukta Taraf Avukatları Grubunun (ATAG) kurucularındandır.
Sosyal Sorumluluk, Kültür ve Sanat
• Sivil Toplum: Kamu Yararını Savunma Derneği Başkanlığı görevini uzun yıllar yürütmüştür. Bu çerçevede çevre, kadın ve avukat haklarına yönelik çalışmalar yapmıştır. Kadıköyü Bilim Kültür ve Sanat Dostları Derneği Yönetim Kurulu Üyesi olup Moda sahilinin korunması ve yeşil alanların savunulması için faaliyetler yürütmüştür. Anadolu Yakası Balkan Göçmenleri Derneği Başkan Yardımcısıdır.
• Kültür ve Yayıncılık: Taşınmaz ve Kira Hukuku Grubu Dergisi Yayın Kurulu üyesidir. Türkçe / İngilizce yayınlanan “Makam Müzik Dergisi” isimli Türk Müziği Dergisinin Sorumlu Yazı İşleri Müdürüdür. Modanın Renkleri Müzik Korosunda “Korist” olarak yer almıştır.
• Uluslararası Ödüller: Yemek Kitapları editörü olup, editörlüğünü yaptığı iki ayrı yemek kitabı ile Gourmand Cookbooks Awards tarafından iki kez “Dünyanın En İyi Yemek Kitapları Editörü” ödülüne layık görülmüştür.
Halen Kadıköy´de İstanbul Barosuna kayıtlı olarak serbest avukatlık faaliyetlerini sürdürmektedir.