İÇİNDEKİLER
KİTAP HAKKINDA III
SUNUŞ VII
GİRİŞ
I. Genel Bakış 1
II. Konunun Önemi ve Sınırlanması 2
1. Konunun taşıdığı önem 2
2. Konuyu sınırlama 3
III. Çalışmanın Amacı ve İzlenen Yöntem 4
1. Çalışmayla izlenen amaç 4
2. Çalışmanın izlediği yöntem 5
IV. Konunun Sunulması 6
Birinci Bölüm
İŞ GÜVENCESİNE İLİŞKİN
GENEL BİLGİLER
BİRİNCİ AYIRIM
İŞ GÜVENCESİ KAVRAMI
§ 1. İŞ GÜVENCESİNİN İÇERİĞİ 11
I. Genel Olarak 11
II. İş Güvencesinin Tanımı ve Unsurları 11
1. İş güvencesinin tanımı 12
2. İş güvencesinin unsurları 13
a. ) İşverenin iş sözleşmesini feshinin sınırlandırılması 13
b. ) İşçinin çalışma hakkının korunması 15
c. ) İş ilişkisinin devamlılığının sağlanması 15
III. İş Güvencesi Türleri 16
1. Dar/geniş anlamda iş güvencesi 16
2. Yasal/akdi iş güvencesi 16
a. ) Yasal iş güvencesi 17
b. ) Akdi iş güvencesi 17
aa. ) Akdi iş güvencesinin içeriği 17
bb. ) Feshe karşı koruyucu akdi sınırlamalar 18
IV. İş Güvencesi Hükümlerinin Sosyo-Ekonomik Yaşama Etkisi 21
1. İş güvencesi sisteminin işlerliğinin sağlanması 21
a. ) Yargısal denetim sistemindeki tıkanmalar 21
b. ) Devlet denetim örgütünün etkin kılınması 22
2. İş güvencesi hükümlerini zorunlu kılan etkenler 23
a. ) İstihdamdaki şişkinliğin önüne geçme isteği 23
b. ) Toplumdaki huzursuzlukları aza indirme hedefi 23
c. ) Sendikal hakların kullanımına işlerlik kazandırma niyeti 24
d. ) Hak arama özgürlüğünü somutlaştırma düşüncesi 24
e. ) İşletmeler arasındaki haksız rekabeti önleme zorunluluğu 25
V. Türk Hukuku Bakımından İş Güvencesinin Kaynakları 25
1. Uluslararası dayanaklar 25
a. ) 158 sayılı Sözleşme 25
aa. ) Sözleşme içeriği 25
bb. ) Sözleşmenin onay görmesi 26
b. ) Avrupa Sosyal Şartı 27
2. Ulusal dayanaklar 28
a. ) Anayasa 28
b. ) İş Kanunu 29
c. ) Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu 29
d. ) İş Mahkemeleri Kanunu 30
VI. İş Güvencesinin Hukuki Niteliği 30
1. İş güvencesi hükümlerinin buyuruculuğu 30
a. ) Mutlak buyurucu iş güvencesi hükümleri 30
b. ) Görece buyurucu iş güvencesi hükümleri 31
2. İş güvencesi hükümlerinden feragat edilmezlik 32
§ 2. İŞ GÜVENCESİNİN KAPSAMI 35
I. Genel Olarak 35
II. Yararlanma Kapsamını Daraltma 36
III. Yararlanma Koşulları 37
1. İş Kanunu’na veya Basın İş Kanunu’na tabi olma 37
a. ) İşçi sıfatını taşıma 37
b. ) İş Kanunu’na tabi olma 38
c. ) Basın İş Kanunu’na tabi olma 38
2. İş sözleşmesinin feshedilmiş olması 39
a. ) Fesih yoluyla sona erdirilmiş bulunma 39
b. ) Feshin işverence yapılması 42
aa. ) İşçinin fesih isteğinde bulunması 42
bb. ) İşverenin feshi dışındaki durumlar 43
aaa. ) İşçinin kendi isteğiyle işyerinden ayrılması 43
bbb. ) İşçinin emekli olmak üzere Kuruma başvurması 44
3. Belirsiz süreli iş sözleşmesine dayanarak çalışma 45
a. ) İş güvencesi dışında tutulma 45
b. ) Gerçek anlamda belirli süreli iş sözleşmesi 46
c. ) Mevsimlik işlerde iş güvencesi 49
d. ) Asgari/azami süreli iş sözleşmesinde iş güvencesi 49
4. Otuz veya daha çok işçinin çalıştığı bir işyerinde çalışma 50
a. ) Çalışan işçi sayısının en az otuz işçi olması 50
aa. ) İşçi sayısının temel alınacağı an 52
bb. ) Çalışmanın dayandığı iş sözleşmesinin özelliği 53
cc. ) İşçi sıfatının taşınması 54
b. ) İşverenin aynı işveren olması 55
aa. ) Aynı işverene ait tek bir işyerinin varlığı 55
bb. ) Aynı işverenin birden çok işyerinin bulunması 56
aaa. ) İşyerlerinin aynı işkolunda faaliyet göstermesi 56
bbb. ) Ortak yönetime tabi tutulan işyerleri 57
ccc. ) Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı şirket işyerleri 59
5. İşyerinde en az altı aydan beri çalışıyor olma 61
a. ) Altı aylık bekleme süresini doldurma 61
b. ) Bekleme süresinin hesabı 62
c. ) Bekleme süresinin belirlenmesi 65
aa. ) Bekleme süresine esas olacak çalışma süresi 65
bb. ) Aralıklı çalışmalar 65
cc. ) Değişik işyerlerinde geçen süreler 66
dd. ) İşyerinin veya iş sözleşmesinin devrinin etkisi 67
ee. ) İşçilik dışında geçecek süreler 67
6. Belirli nitelikteki işveren vekillerinden olmama 68
a. ) İşveren vekilinin iş güvencesinden yararlanması 68
b. ) İş güvencesinden yararlanmayacak işveren vekilleri 68
aa. ) İşletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri 69
bb. ) İşyerinin bütününü yöneten işveren vekilleri 70
cc. ) Güvenceden yoksunluğun kapsamı 71
IV. Yararlanmanın Genişletilmesi 72
İKİNCİ AYIRIM
İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHİNDE GEÇERLİ NEDEN
§ 3. FESHİN GEÇERLİ NEDENE DAYANDIRILMASI 75
I. Genel Olarak 75
II. İş Sözleşmesinin Feshi İhbar Suretiyle Feshi 75
III. Feshi İhbarın Koşulları 76
1. İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması 76
2. İş sözleşmesinin sürekli iş için yapılmış bulunması 77
3. Yanlardan birinin feshi ihbar etmesi 77
a. ) Feshi ihbar beyanı 77
b. ) Feshi ihbar süresi 77
c. ) Feshi ihbar nedeni 79
IV. Fesih Bildiriminde Geçerli Bir Neden Gösterme 79
1. Geçerli nedenin kapsamı 79
2. Geçerli neden türleri 81
V. Geçerli Neden Oluşturmayan Durumlar 82
1. Geçerli neden sayılmayan durumların kapsamı 82
a. ) Sınırlı sayıda olma 82
b. ) Korunan amaç 82
2. Geçerli neden sayılmayan durumların içeriği 83
a. ) Sendikal alanda etkin olma 83
aa. ) Sendika üyeliği 83
bb. ) Sendikal faaliyetlere katılma 83
cc. ) İşyeri sendika temsilciliği yapma 84
b. ) Hak arama sürecinde yeralma 84
c. ) Haklı görülemeyecek ayrımcılıkta bulunma 86
d. ) Meşru mazeret nedeniyle işe devam etmeme 87
aa. ) Doğum öncesi ile sonrasındaki işe gelmeme 87
bb. ) Hastalık veya kaza yüzünden işe devam edememe 88
§ 4. İŞÇİNİN YETERSİZLİĞİNDEN KAYNAKLANAN GEÇERLİ
NEDENLER 91
I. Genel Olarak 91
II. İşçinin Yetersizliğinin Anlamı 92
1. Yeterlilik yerine yetersizliği temel alma 92
2. Geçerli neden bakımından yetersizlik/davranış ayırımı 92
3. Yetersizliğin kapsam ve içeriği 93
4. Yetersizlik oluşturmayacak haller 95
III. Başlıca Yetersizlik Durumları 96
1. Hastalanma 97
a. ) Sık hastalanma 98
aa. ) Kapsamı 98
bb. ) Koşulları 99
aaa. ) Sık hastalanıp devamsızlıkta bulunma 99
bbb. ) Hastalanmaların süreceği öngörüsünde bulunma 100
b. ) İşin ifasını devamlı olarak etkileyecek hastalık 101
2. Performans düşüklüğü 101
a. ) Performans ölçümünün kapsamı 101
b. ) Performans düşüklüğüne örnek haller 102
aa. ) Ortalama olarak daha az verimli çalışma 102
bb. ) Beklenenden daha düşük performansa sahip olma 103
c. ) Performans değerlendirme esasları 103
3. Belli bir yaş sınırına gelme veya emekliliğe hak kazanma 106
a. ) Salt yaşlanma ve emekliliğin geçerli neden sayılmaması 107
b. ) İşletme gerekleri çerçevesinde yaşlanma ve emeklilik 109
4. İşçiye duyulan güvenin sarsılması 110
5. Yetersiz hale düşürülme 112
6. Niteliksel yetersizlik 114
a. ) İşe yoğunlaşmanın azalması 114
b. ) İşe yatkın olmama 115
c. ) Öğrenmede ve kendini yetiştirmede yetersizlik 115
d. ) Uyum yetersizliği 116
IV. Yetersizlik Nedeniyle Feshin Uygulanması 116
1. İşverenin ihtarda bulunması 116
2. İşçinin savunmasının alınması 116
§ 5. İŞÇİNİN DAVRANIŞINDAN KAYNAKLANAN GEÇERLİ
NEDENLER 119
I. Genel Olarak 119
II. Geçerli Neden Oluşturacak İşçi Davranışlarının Kapsamı 120
III. Gerekçede Gösterilmiş Geçerli Neden Örnekleri 120
1. İşverene zarar verme 121
2. Borç para isteme 122
3. İşverene karşı kışkırtma 123
4. İşini kötü, eksik veya yetersiz biçimde yapma 124
5. Çalışma ortamını olumsuz etkileyecek ilişkiye girme 126
6. Uzun telefon görüşmeleri yapma 128
7. Çalışma sürelerine uygun çalışmama 129
8. Geçimsizlik gösterme 131
9. Sıkça ve gereksiz yere tartışmaya girişme 133
IV. Diğer Bazı Davranışa Dayalı Geçerli Neden Örnekleri 134
1. Devamsızlıkta bulunma 135
2. İşverenin güvenini sarsma 137
3. İşyeri araç ve gerecini amacı dışında kullanma 139
4. Sigara içme yasağını ihlal 141
5. Ücretin haczedilmesi 142
6. Gözaltına alınma veya tutuklanma 143
V. Davranışa Dayalı Geçerli Nedenle Feshin Uygulanması 144
1. İşçiye ihtarda bulunulması 144
2. İşçiden savunmasının alınması 146
§ 6. İŞLETME GEREKLERİNDEN KAYNAKLANAN GEÇERLİ
NEDENLER 147
I. Genel Olarak 147
II. İşyerinin Dışından Kaynaklanan Nedenler 148
1. İşyerini etkileyen hallerin kapsam ve içeriği 148
2. İşyerini dışarıdan etkileyecek bazı örnek haller 149
a. ) Sürüm ve satış olanağı düşüklüğü 149
b. ) Talep ve sipariş azalması 150
c. ) Enerji güçlüğü 150
d. ) Ülkesel ekonomik kriz 150
e. ) Piyasa durgunluğu 150
f. ) Dış pazar kaybı 151
g. ) Ham madde güçlüğü 151
III. İşyerinin İçinden Kaynaklanan Nedenler 151
1. İşletme gereklerini ilgilendiren kararları alma serbestisi 151
2. İşyerinden kaynaklanıp geçerli neden oluşturan bazı örnek haller 153
a. ) İşyeri çalışma yöntemlerinin değişmesi 154
b. ) İşyerinin küçülmesi 155
c. ) Yeni teknolojinin uygulanması 155
d. ) Çalışma bölümlerinin kapatılması 155
e. ) İş türlerinin azaltılması 156
IV. İşverenin İşletmesel Karar Alması 156
V. Feshin Son Çare Olması İlkesinin Uygulanması 157
1. Son çare ilkesinin kabulü 157
2. Son çare ilkesinin kapsamı 160
a. ) Uygulamada son çare ilkesi 160
b. ) İşçiye aynı ya da benzer işin önerilmesi 161
c. ) Boş yerlerin araştırılması 162
d.) Fazla çalışmalara son verilmesi 162
e.) İşçiye eğitim verilmesi 163
VI. İşverenin Sosyal Seçimi 163
İkinci Bölüm
İŞ GÜVENCESİ ORTAMINDA
FESHİN HÜKÜMLERİ
BİRİNCİ AYIRIM
İŞÇİNİN FESHE İTİRAZ ETMESİ
§ 7. İŞ SÖZLEŞMESİNDE FESHİ İHBAR USULÜ 169
I. Genel Olarak 169
II. Feshi İhbarın Yazılı Yapılması Zorunluluğu 170
1. Yazılı biçim koşulunun hukuki niteliği 170
2. Yazılı biçimin özellikleri 171
III. Fesih Nedenini Gösterme Zorunluluğu 172
1. Fesih bildiriminde geçerli bir nedenin gösterilmesi 172
2. Nedenin açık ve kesin biçimde belirtilmesi 172
a. ) Fesih nedeninin açık olması 173
b. ) Fesih nedeninin kesin olması 174
c. ) Fesih nedeniyle bağlılık 175
IV. İşçinin Savunmasını Alma Zorunluluğu 175
1. Savunma alma yükümünün kapsamı 175
2. Savunma alma yükümünün anlamı 177
3. Savunma alma yükümünün içeriği 177
4. Savunma alma yükümünün uygulanması 179
5. Savunma alma yükümüne aykırılık 179
§ 8. FESHİN GEÇERSİZLİĞİNİN TESPİTİ 181
I. Genel Olarak 181
II. Arabulucuya Başvurma 182
1. Arabulucuya başvurma zorunluluğu 182
2. Arabulucuya başvurma süresi 184
3. Arabuluculuk görüşmelerinin yürütülmesi 187
4. Arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi 188
a. ) Son tutanağın düzenlenmesi 188
b. ) Tarafların anlaşmaya varmaları 188
c. ) Tarafların anlaşamamaları 190
III. İş Mahkemesinde Davanın Açılması 191
1. Dava hakkı 191
a. ) İşçinin dava hakkı 192
b. ) Mirasçıların dava hakkı 192
2. Husumet 192
a. ) Husumetin işverene yöneltilmesi 192
b. ) Asıl/alt işveren ilişkisinde husumet 193
c. ) Geçici iş ilişkisinde husumet 194
d. ) Organik bağ ilişkisinde husumet 195
3. Davanın açılacağı mahkeme 195
a. ) Görevli mahkeme 195
b. ) Yetkili mahkeme 196
4. Dava süresi 196
a. ) Davanın açılabileceği süre 196
b. ) Dava süresinin hukuki niteliği 196
c. ) Dava süresinin işlemesi 197
IV. Davanın Konusu 198
1. Feshin geçersizliği 199
2. İşe başlatma 199
3. Parasal haklar 200
V. İspat Yükü 201
VI. Yargılamanın Yapılması 203
1. Yargılama usulü 204
2. Yargılamanın süresi 205
3. Yargılama sırasında ortaya çıkan bazı durumlar 206
a. ) İşverenin işçiyi işe döndürmek istemesi 206
aa. ) İşçinin daveti kabul etmesi 206
bb. ) İşçinin daveti kabul etmemesi 208
b. ) İşçinin başka bir işte çalışması 209
c. ) İhbar öneli içinde işverenin haklı nedenle feshi 209
d. ) İşyerinin kapanması 210
e. ) İşyerinin devri 212
f. ) Emeklilik başvurusu 212
g. ) İşçinin ölümü 212
h. ) Davadan feragat ile davanın kabulü 213
VII. Yargılamanın Sonucu 214
1. İş mahkemesinin kararını vermesi 214
2. İş mahkemesinin kararına karşı kanunyolu 215
a. ) İstinaf kanunyolunun kabul edilmesi 215
b. ) Başvuru süresi 216
c. ) Karar süresi 216
d. ) Kesin olarak karar verme 216
aa. ) Temyiz kanun yolunun kapanması 216
bb. ) Kesinleşen hükmün değeri 218
VIII. Tahkim Kaydı 218
1. Toplu iş sözleşmesindeki tahkim kaydı 218
2. Bireysel iş sözleşmesindeki tahkim kaydı 219
a. ) Tahkim sözleşmesinin şekli ve konusu 222
b. ) Hakem seçimi 223
c. ) Tahkimde karar verme süresi 223
d. ) Hakem kararının kapsamı 224
e. ) Hakem kararına itiraz 224
§ 9. FESHİN GEÇERSİZLİĞİ KARŞISINDA TARAFLARIN TUTUMU 225
I. Genel Olarak 225
II. Kesinleşen Kararın Hükmü 225
1. Feshin geçerli olduğuna karar verilmesi 226
2. Feshin geçersizliğine karar verilmesi 226
a. ) Geçersizliğin kapsam ve niteliği 226
b. ) İşverene tanınan seçimlik hak 227
c. ) Geçersizliğe yolaçan nedenler 228
III. İşçinin İşverene Başvuruda Bulunması 229
1. İşçiye seçenek tanınmayışı 230
2. Başvuru süresi 230
a. ) Başvuru süresinin hesabı 230
b. ) Başvuru süresinin hukuki niteliği 232
3. Başvuru usulü 232
4. Başvuruya bağlanan hukuki sonuçlar 233
a. ) Fesih işleminin ortadan kalkması 233
b. ) Boşta kalınan sürenin ücreti ve diğer hakların ödenmesi 234
aa. ) Hakkın kapsam ve içeriği 234
bb. ) Hakkın miktarı 235
cc. ) Hakkın ilişkin olduğu süre 237
dd. ) Hakkın ödenmemesi 237
c. ) Boşta kalınan sürenin kıdem süresinden sayılması 238
d. ) İşe başlatma süresinin işlemeye başlaması 239
IV. İşverenin İşçiyi İşe Başlatması 239
1. İşverenin işçiyi daveti 239
2. İşçinin işe başlamasıyla ortaya çıkan sonuçlar 242
a. ) Boşta geçirilen süreye ilişkin ücret ve diğer hakların ödenmesi 242
b. ) Ödenmiş ihbar ve kıdem tazminatlarının mahsubu 243
c. ) Başka bir işten kazanılmış paralar 244
d. ) Boşta kalınan sürede ödenmiş işsizlik ödeneği 245
3. İşçinin işe davete uymaması 246
V. İşçinin İşe Başlatılmaması 247
1. İş sözleşmesinin işverence sona erdirilmiş sayılması 247
2. Boşta kalınan süreye ilişkin ücret ve diğer hakların ödenmesi 250
3. İşe başlatmama tazminatının ödenmesi 250
a. ) İşe başlatmama tazminatının seçenek oluşturması 251
b. ) İşe başlatmama tazminatının miktarı 251
aa. ) Asgari ve azami miktarlar 251
bb. ) Miktarın belirlenmesinde temel alınacak ölçütler 251
c. ) İşe başlatmama tazminatının hesaplanması 253
d. ) İşe başlatmama tazminatına uygulanacak faiz 254
e. ) İşe başlatmama tazminatının diğer tazminatlarla ilişkisi 255
VI. Hüküm Altına Alınan Alacakların Takibi 256
1. Geçersizlik kararının niteliği 256
2. İşe başlatma ile parasal hakların icrası 258
a. ) İşe başlatmanın icrası 258
b. ) Alacakların icrası 259
aa. ) İlamlı icra takibi 259
bb. ) İlamsız icra takibi 259
İKİNCİ AYIRIM
İŞ GÜVENCESİNİ TAMAMLAYAN HALLER
§ 10. DEĞİŞİKLİK FESHİNİN UYGULANMASI 261
I. Genel Olarak 261
II. Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik İsteği 262
1. Çalışma koşullarının kapsamı 262
2. Çalışma koşullarındaki değişikliğin niteliği 263
3. Esaslı değişiklik konusunda yanların anlaşması 265
4. İşverene esaslı değişiklik yapma yetkisinin tanınması 267
III. Esaslı Değişiklik İsteğini İşçinin Kabul Etmemesi 268
1. İşçiyi bağlamayacak değişiklik 268
2. İşverenin iş sözleşmesini feshi 269
IV. İşverenin Değişiklik Feshine Başvurması 270
1. Değişiklik feshi kavramı 270
2. Değişiklik feshinde geçerli neden 271
3. Geçerli neden denetimi 272
4. Değişiklik feshinin kapsamı 272
§ 11. İŞÇİLERİ BELLİ NEDENLERLE TOPLUCA İŞTEN ÇIKARMA 275
I. Genel Olarak 275
II. Toplu İşçi Çıkarma Kavramı 275
1. Toplu işçi çıkarmanın tanımı 276
2. Toplu işçi çıkarmanın unsurları 276
a. ) İşten çıkarmanın belli nedenlere dayanması 276
aa. ) Ekonomik nedenle işten çıkarma 277
bb. ) Teknolojik nedenle işten çıkarma 277
cc. ) Yapısal nedenle işten çıkarma 278
dd. ) Benzer nedenle işten çıkarma 278
b. ) İşten çıkarmanın topluca gerçekleştirilmesi 278
3. Toplu işçi çıkarmanın uygulama alanı 279
III. Toplu İşçi Çıkarmaya Tanınan Yasal Güvence 280
1. İşverene fesihte sağlanan serbesti alanı 280
2. İşçiye tanınan güvence 280
IV. Toplu İşçi Çıkarmada İşverenin Yükümlülüğü 281
1. İşverenin bildirim yükümü 281
a. ) Bildirim yükümünün kapsam ve içeriği 281
b. ) Bildirimin hukuki sonuçları 283
2. İşverenin görüşme yükümü 284
3. İşverenin duyurma yükümü 285
4. İşverenin tercihen işe çağırma yükümü 286
V. Toplu İşçi Çıkarma Hükümlerine Aykırılık 287
1. Aykırılığın saptanması 287
2. İdari para cezasının uygulanması 288
3. İşçinin dava açması 288
§ 12. İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHİNDE SENDİKAL GÜVENCELER 291
I. Genel Olarak 291
II. Sendikal Nedenle Fesih Kavramı 292
1. Sendikal ayrım yasağı 293
2. Sendika üyeliği nedeniyle fesih 293
a. ) Sendikaya üye olma nedeniyle iş sözleşmesinin feshi 294
b. ) Sendikaya üye olmama nedeniyle iş sözleşmesinin feshi 295
3. Sendikal faaliyet nedeniyle fesih 297
4. İşyeri sendika temsilciliği nedeniyle fesih 299
III. Sendikal Nedenle Feshin Hukuki Sonuçları 299
1. Feshin geçersizliğinin tespiti (işe iade) davası 299
2. Sendikal tazminat davası 301
3. Diğer hakların ödenmesi 301
IV. Sendikal Tazminat Esasları 302
1. Sendikal tazminatın miktarı 302
2. Sendikal tazminat hükmünün niteliği 304
3. Sendikal tazminatta faiz ve zamanaşımı süresi 304
V. Sendikal Nedenin Varlığını İspat Yükü 305
1. İşçinin ispat yükü 305
2. Sendikal fesih karinesi 306
VI. İşyeri Sendika Temsilcisinin Güvencesi 308
1. Feshe karşı koruma 308
2. Feshe karşı sağlanan güvence 308
a. ) Güvence sağlanan kesim 309
b. ) Güvencenin içeriği 310
aa. ) Haklı fesih nedenini gösterme zorunluluğu 310
bb. ) Fesih nedeninin yazılı olarak açık ve kesin şekilde belirtilmesi 311
c. ) Güvencenin kapsamı 312
aa. ) İşe iade davası açma olanağı 312
bb. ) İşe iadenin hukuki sonuçları 315
cc. ) Temsilcinin işe başlatılması 317
dd. ) Temsilcinin işe başlatılmaması 318
2. İş ve işyeri değişikliklerine karşı koruma 318
a. ) Korumanın içeriği 318
b. ) Korumanın hükümleri 320
SONUÇ 323
YARARLANILAN BAŞLICA KAYNAKLAR 331